1965માં ઉત્તર પ્રદેશમાંથી ગાયબ થઈ ગયેલા એશિયાટિક સિંહોનું રહસ્ય

ઉત્તર પ્રદેશમાંથી 1860ની આસપાસ લુપ્ત થઈ ગયેલા જંગલી એશિયાટિક સિંહોને ફરી વસાવવાના હેતુથી, 1957-58માં ગુજરાતમાંથી એક નર અને બે માદા સિંહોને વારાણસી નજીકના ચકિયા જંગલ અને ચંદ્રપ્રભા અભયારણ્યમાં વસાવવામાં આવ્યા હતા. તેમની સંખ્યા વધીને 11 સુધી પહોંચી, પરંતુ 1965 પછી આ સિંહોની વસ્તી અદૃશ્ય થઈ ગઈ. ભારતના વન્યજીવ સંરક્ષણના ઇતિહાસમાં આ ઘટના આજે પણ એક મહત્ત્વપૂર્ણ અને રહસ્યમય પ્રકરણ ગણાય છે.

આજે એશિયાટિક સિંહોનું નામ સાંભળતાં જ આપણા મનમાં ગુજરાતના ગીરના જંગલોનું ચિત્ર ઊભું થાય છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આઝાદી પછી એક સમયે ઉત્તર પ્રદેશના જંગલોમાં પણ ગુજરાતના એશિયાટિક સિંહો વસાવવામાં આવ્યા હતા? સામાન્ય લોકમાન્યતા એવી છે કે આઝાદી પછીના ભારતમાં જંગલી એશિયાટિક સિંહ માત્ર ગુજરાતમાં જ હતા.

એટલું જ નહીં, શરૂઆતમાં આ પ્રયોગ સફળ પણ થયો હતો. માત્ર ત્રણ સિંહોથી શરૂ થયેલી તેમની વસ્તી વધીને 11 સુધી પહોંચી ગઈ હતી. એવું લાગતું હતું કે ગુજરાતની બહાર એશિયાટિક સિંહોને નવું ઘર મળી ગયું છે.

પરંતુ થોડાં જ વર્ષોમાં પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ અને આ સિંહોની આખી વસ્તી અદૃશ્ય થઈ ગઈ. આ ઘટના પાછળની કહાની જેટલી રસપ્રદ છે, એટલી જ વન્યજીવ સંરક્ષણ માટે બોધપાઠ આપનારી પણ છે.

આજે પણ એ રહસ્ય છે કે આ સિંહોનો ગેરકાયદે શિકાર થયો હતો કે તેમનું મૃત્યુ થયું હતું, કારણ કે કોઈ પણ મૃત સિંહના અવશેષો પણ મળ્યા નહોતા. આ રીતે, ઉત્તર પ્રદેશમાંથી સિંહોનું ગાયબ થવું આજે પણ એક રહસ્ય છે.