મોહમ્મદ રફીએ ગાયેલું ફિલ્મ ‘કાશ્મીર કી કલી’ (1964)નું અમર ગીત
‘તારીફ કરું ક્યા ઉસકી, જિસને તુમ્હેં બનાયા’ આજે પણ સંગીતપ્રેમીઓના દિલમાં વિશેષ સ્થાન ધરાવે છે. આ ગીતના રેકોર્ડિંગ સાથે જોડાયેલો એક રસપ્રદ કિસ્સો રફી સાહેબના પુત્ર શાહિદ રફીએ દૂરદર્શનને આપેલી મુલાકાતમાં શેર કર્યો હતો.
જ્યારે આ ગીતનું રેકોર્ડિંગ ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે શમ્મી કપૂર હંમેશની જેમ સ્ટુડિયોમાં હાજર હતા. તેઓ પોતાના દરેક ગીતનું વિઝ્યુઅલાઇઝેશન અગાઉથી જ કરી લેતા હતા કે પડદા પર કયા પ્રકારના હાવભાવ અને ડાન્સ સ્ટેપ્સ કરવાના.

મૂળ રચના મુજબ ગીતના અંતમાં ‘તારીફ કરું ક્યા ઉસકી…’ પંક્તિ માત્ર એક જ વખત આવવાની હતી. પરંતુ શમ્મી કપૂરે સંગીતકાર ઓ. પી. નૈયરને વિનંતી કરી કે અંતમાં આ પંક્તિનું પુનરાવર્તન કરવામાં આવે, જેથી દરેક વખત તેઓ અલગ અંદાજમાં ડાન્સ કરી શકે.
ઓ. પી. નૈયર ખૂબ જ શિસ્તબદ્ધ અને પોતાના સંગીત પ્રત્યે સમર્પિત સંગીતકાર હતા. તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું, “જો હું આ રીતે પંક્તિનું પુનરાવર્તન કરીશ તો ગીતની સુંદરતા બગડી જશે. હું મારી કમ્પોઝિશન સાથે સમાધાન કરવા માંગતો નથી.”
આ સાંભળીને શમ્મી કપૂર નિરાશ થઈ ગયા. તેમની ઉદાસી જોઈને રફી સાહેબે પંજાબીમાં પૂછ્યું, “ઓ કી હોયા?” શમ્મીએ પોતાની ઇચ્છા જણાવી.
ત્યારબાદ રફી સાહેબ ઓ. પી. નૈયર પાસે ગયા અને ખૂબ જ રમૂજી અંદાજમાં કહ્યું, “નૈયર સાહેબ, ગીત તમે બનાવ્યું છે, ગાવાનું કામ મારું છે અને ડાન્સ શમ્મીને કરવાનો છે. તો એને પણ થોડું કરવાની તક આપો ને!”
રફી સાહેબની વાત સાંભળીને ઓ. પી. નૈયર રાજી થયા અને અંતમાં ‘તારીફ કરું…’ પંક્તિનું પુનરાવર્તન ઉમેરવામાં આવ્યું. પરિણામે, જ્યારે રફી સાહેબે જુદા જુદા લહેકામાં આ પંક્તિ ગાઈ અને શમ્મી કપૂરે તેના પર ઊર્જાસભર ડાન્સ કર્યો, ત્યારે આ ગીત ભારતીય સિનેમાના સૌથી યાદગાર રોમેન્ટિક ગીતોમાં સ્થાન પામી ગયું.

શમ્મી કપૂરે પોતાના એક કાર્યક્રમમાં જણાવ્યું હતું કે ગીતના અંતમાં તેઓ ડાન્સમાં એટલા લીન થઈ ગયા હતા કે સ્વાભાવિક રીતે તાળીઓ પાડવા અને ઉછળવા લાગ્યા હતા. રફી સાહેબના બદલાતા લહેકા સાથે તાલ મિલાવવા માટે તેમણે તાળીઓ અને શરીરની ઊર્જાનો ઉપયોગ કર્યો, જે પછી આ ગીતની ઓળખ બની ગઈ.
સંગીત વિવેચકોનું પણ માનવું છે કે બોલિવૂડમાં તાળીઓનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે કવ્વાલીમાં થતો હતો, પરંતુ ‘તારીફ કરું ક્યા ઉસકી’ જેવા ગીતમાં અંતે તાળીઓને રિધમિક એલિમેન્ટ તરીકે ઉપયોગ કરીને તેને વધુ જીવંત અને ઉત્સાહભર્યું બનાવવામાં આવ્યું હતું.
ગીતકાર એસ. એચ. બિહારીએ એક મુલાકાતમાં કહ્યું હતું કે આ ગીત તેમના જીવનનાં સૌથી પ્રિય રોમેન્ટિક ગીતોમાંનું એક છે. તેમણે કાશ્મીરની કુદરતી સુંદરતા અને નાયિકા (શર્મિલા ટાગોર)ના સૌંદર્યને એકરૂપ કરીને શબ્દો રચ્યા હતા. તેઓ માત્ર નાયિકાના રૂપના વખાણ કરવા માંગતા નહોતા, પરંતુ એ સર્જનહારના પણ વખાણ કરવા માંગતા હતા, જેણે આવું અદભુત સૌંદર્ય સર્જ્યું.
તેમણે ખાસ કરીને પંચલાઇન “તારીફ કરું ક્યા ઉસકી, જિસને તુમ્હેં બનાયા” એવી રીતે લખી કે પ્રેમિકાના વખાણ કરતાં કરતાં વાત સીધી ઈશ્વરની શ્રેષ્ઠ કૃતિ સુધી પહોંચી જાય.
ઓ. પી. નૈયરની ચંચળ ધૂન, મોહમ્મદ રફીનો જીવંત અવાજ, શમ્મી કપૂરની બેફામ ઊર્જા અને એસ. એચ. બિહારીના કાવ્યમય શબ્દો—આ ચારેયના અદભુત સંગમથી જ આ અમર ગીતનો જન્મ થયો હતો.



