૧૯૮૨માં જ્યારે મીડિયાએ કોઈ ફિલ્મને બે મહાનાયકોની ટક્કર તરીકે રજૂ કરી હોય, તો તે માત્ર 
નિર્દેશક રમેશ સિપ્પીની ફિલ્મ ‘શક્તિ’ હતી. સલીમ-જાવેદની કલમે જ્યારે ભારતીય સિનેમાના બે મહાન અભિનેતાઓ દિલીપ કુમાર અને અમિતાભ બચ્ચનને એક જ ફ્રેમમાં ઊભા રાખ્યા, ત્યારે પડદા પર માત્ર એક વાર્તા નહીં, પરંતુ અભિનયનો સુવર્ણ ઇતિહાસ રચાયો હતો.
દાયકાઓ પછી પણ જ્યારે ‘શક્તિ’ના સશક્ત પાસાઓ પર નજર કરીએ ત્યારે સમજાય છે કે આ ફિલ્મ બોક્સ ઑફિસના આંકડાઓથી ઘણી ઉપર ઊઠીને કલ્ટ સિનેમાની શ્રેણીમાં કેમ અમર બની ગઈ છે.
ઘણા ઓછા લોકો જાણે છે કે ‘શક્તિ’ સંપૂર્ણપણે મૌલિક વાર્તા નહોતી. તે ૧૯૭૪ની શિવાજી ગણેશન અભિનીત સુપરહિટ તમિલ ફિલ્મ ‘થંગા પથક્કમ’ (સોનાનો મેડલ) પરથી પ્રેરિત હતી. તમિલ ફિલ્મ સંપૂર્ણપણે પિતાના પાત્રની આસપાસ કેન્દ્રિત હતી. એક કડક પોલીસ અધિકારી દેશના કર્તવ્ય માટે પોતાના જ ગુનેગાર દીકરાને ગોળી મારી દે છે.
જ્યારે સલીમ-જાવેદે હિન્દી આવૃત્તિની સ્ક્રિપ્ટ પર કામ શરૂ કર્યું ત્યારે શરૂઆતમાં દીકરાના પાત્ર માટે અમિતાભ બચ્ચનનું નામ ચર્ચામાં જ નહોતું. તે સમયે માત્ર **‘ઇન્સાફ કા તરાજૂ’**થી લાઇમલાઇટમાં આવેલા રાજ બબ્બરને આ ભૂમિકા માટે લગભગ નક્કી માનવામાં આવતા હતા.
જોકે, જેમ જેમ સ્ક્રિપ્ટ આગળ વધતી ગઈ, તેમ લેખકોને સમજાયું કે જો દીકરાના પાત્રને પણ પિતા જેટલું જ મજબૂત અને અસરકારક બનાવવામાં આવે, તો આ સામાન્ય વાર્તા ‘દીવાર’ જેવી યાદગાર ટક્કરમાં ફેરવાઈ શકે. આ જ વળાંક પર રાજ બબ્બરની જગ્યાએ એંગ્રી યંગ મેન અમિતાભ બચ્ચનની પસંદગી કરવામાં આવી. જ્યારે અમિતાભને ફિલ્મ ઑફર કરવામાં આવી ત્યારે સલીમ-જાવેદે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું હતું, “વાર્તા પિતા-પુત્રની છે, એટલે સ્વાભાવિક રીતે દિલીપ કુમારનો રોલ ૨૦ રહેશે અને તમારો ૧૯.”
તે સમયે અમિતાભ દેશના સૌથી મોટા સુપરસ્ટાર હતા. ઇચ્છે તો પોતાના પાત્રને વધુ મહત્ત્વ આપવા દબાણ કરી શક્યા હોત, પરંતુ સાચા કલાકાર તરીકે તેમણે દિલીપ કુમાર પ્રત્યેના આદરને કારણે આ શરત સહર્ષ સ્વીકારી લીધી.
ફિલ્મની સૌથી મોટી શક્તિ એ હતી કે અમિતાભે પોતાની પરંપરાગત લાઉડ ડાયલોગબાજી અને એક્શન હીરોની ઇમેજને સંપૂર્ણપણે બાજુએ મૂકી અત્યંત શાંત, સંયમિત અને આંતરિક અભિનય કર્યો.
ફિલ્મમાં એક અત્યંત ભાવુક દૃશ્ય છે, જેમાં રાખીનું પાર્થિવ શરીર સામે પડ્યું છે. મૂળ સ્ક્રિપ્ટમાં આ દૃશ્ય માટે ચાર પાનાં લાંબા અને ભારે સંવાદો લખવામાં આવ્યા હતા. એ મુજબ અમિતાભે ત્યાં આવીને પોતાના પિતા પર ગુસ્સો વ્યક્ત કરવાનો હતો અને કહેવાનું હતું કે, “તમારી ફરજના કારણે આજે મારી મા મરી ગઈ…” વગેરે.
પરંતુ અમિતાભની સલાહ પર આ બધા સંવાદો દૂર કરી દેવામાં આવ્યા. લગભગ ત્રણ મિનિટના આ દૃશ્યમાં કોઈ બેકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક નથી. સંપૂર્ણ પિન-ડ્રોપ સાઇલન્સ છે. અમિતાભ માત્ર પોતાની લાલ આંખો અને ચહેરાના હાવભાવ દ્વારા માતાને ગુમાવવાનું દર્દ અને પિતા પ્રત્યેનો આક્રોશ વ્યક્ત કરે છે, જ્યારે દિલીપ કુમાર પોતાના ચહેરા પર લાચારી અને આંતરિક પીડા વ્યક્ત કરે છે. આ દૃશ્ય આજે પણ હિન્દી સિનેમાના સર્વશ્રેષ્ઠ દૃશ્યોમાં સ્થાન ધરાવે છે.
વ્યાપારી દૃષ્ટિએ ‘શક્તિ’ સુપરહિટ બની શકી નહોતી. કારણ કે દર્શકોને રમેશ સિપ્પી પાસેથી ‘શોલે’ જેવી ધમાકેદાર મનોરંજક ફિલ્મની અપેક્ષા હતી. બીજી તરફ, ચાહકો અમિતાભને વિલન સામે લડતા અને જોરદાર સંવાદો બોલતા જોવા ટેવાયેલા હતા. અહીં તેમને એક લાચાર, આંતરિક સંઘર્ષમાંથી પસાર થતો અને સંયમિત દીકરો જોવા મળ્યો, જે તે સમયના દર્શકોને ખાસ પસંદ આવ્યો નહીં.
પરંતુ સમય સૌથી મોટો કસોટીકાર છે. આજે જ્યારે હિન્દી સિનેમામાં પિતા-પુત્રના સંબંધોના તણાવ અને શ્રેષ્ઠ અભિનયની વાત થાય છે, ત્યારે ‘શક્તિ’નું નામ મોખરે લેવામાં આવે છે.
‘શક્તિ’ એ વાતની જીવંત સાબિતી છે કે સિનેમાની સાચી તાકાત બોક્સ ઑફિસની કમાણીમાં નહીં, પરંતુ કલાકારોની આંખોમાં દેખાતી સંવેદના અને પાત્રોની ઊંડાઈમાં સમાયેલી હોય છે.
