અભિનયના શિખર ગણાતા સ્મિતા પાટીલ અને નિર્દેશક બી. સુભાષ વચ્ચેનો સંબંધ બોલિવૂડના ઈતિહાસનું એક અત્યંત 
ભાવુક અને રોમાંચક પ્રકરણ છે. સ્મિતા પાટીલની બે ફિલ્મો અને તેના ક્લાઈમેક્સ સાથે જોડાયેલી વાતો કોઈ ફિલ્મી સ્ક્રિપ્ટથી કમ નથી. જેમાં સમર્પણ, જિદ અને કમનસીબીનો અદભૂત સંગમ જોવા મળે છે.
સ્મિતા પાટીલે નિર્દેશક બી. સુભાષ સાથે કરેલી બંને ફિલ્મોના અંત વખતની કેટલીક વાતો રસપ્રદ છે. બંને ફિલ્મોમાં સ્મિતાની ડુપ્લીકેટનો ઉપયોગ કરવાની જરૂર પડી હતી. સ્મિતા પાટીલ નિર્દેશક બી. સુભાષની મિથુન ચક્રવર્તી સાથેની ફિલ્મ ‘કસમ પૈદા કરને વાલે કી’ (1984) કરી રહ્યા હતા. મોટાભાગનું શુટિંગ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું. ફક્ત ક્લાઇમેક્સ ફિલ્માવવાનો બાકી હતો. એ માટે પંદર દિવસના શુટિંગની બી. સુભાષે મૈસૂરમાં તૈયારી કરી દીધી હતી. એ જ્યારે ત્યાંથી આવ્યા ત્યારે ખબર પડી કે સ્મિતાને પગમાં ફ્રેકચર થઈ ગયું છે. શુટિંગ માટે એ સમય પર વ્યસ્ત મિથુન અને અમરિશ પુરી સહિતના કલાકારોની તારીખો મેળવી લેવામાં આવી હતી.
સલમા આગા ત્યારે પાકિસ્તાન અને લંડન આવતી જતી રહેતી હોવાથી બી. સુભાષને થયું કે સ્મિતા આવી નહીં શકે તો મોટી ગરબડ થઈ જશે. તે જ્યારે સ્મિતાને મળવા ગયા ત્યારે એમના પગમાં પ્લાસ્ટર લાગેલું હતું. બી. સુભાષને કશું બોલવા જેવું ન હતું. સ્મિતાએ પરિસ્થિતિ પારખી લીધી અને પૂછ્યું કે હું આવી નહીં શકું એ કારણે તમને મોટું નુકસાન થશે ને? ત્યારે બી. સુભાષે કહ્યું કે પૈસાનું નુકસાન તો ગૌણ બાબત છે પણ બધા કલાકારોની તારીખો ફરી મેળવવા શિડ્યુલ છ -આઠ મહિના મોડું કરવું પડશે. ખાસ કરીને સલમા લંડન જતાં રહ્યા તો એમને પાછા શોધવાનું મુશ્કેલ બને એમ છે.
સ્મિતાએ વિચાર કરીને કહી દીધું કે તમે શુટિંગ શિડ્યુલ યથાવત રાખજો. સ્મિતાએ પગનું પ્લાસ્ટર કપાવી નાખ્યું અને સેટ પર હાજર થઈ ગયા હતા. સુભાષ જાણતા હતા કે સ્મિતા આ સ્થિતિમાં અમરિશ સાથેના એક્શન દ્રશ્યો કરી શકશે નહીં એટલે એમની ડુપ્લિકેટ રાખી હતી. પણ જ્યારે શુટિંગ થતું હતું ત્યારે એક્શન દ્રશ્યોમાં ડુપ્લિકેટથી સ્મિતાને અસંતોષ થયો અને કહ્યું કે ડુપ્લિકેટ બરાબર લગતી નથી. પછી સ્મિતાએ પગની ઇજાની એ સ્થિતિમાં અમુક દ્રશ્યો જાતે જ કર્યા. શુટિંગ પછી સુભાષે આભાર માનીને કહ્યું કે મારા જીવનમાં બહુ ઓછા લોકોના અહેસાન છે પણ તમે ફિલ્મ પૂરી કરીને મોટું અહેસાન કર્યું છે. ખબર નથી કે હું ક્યારે અને કેવી રીતે આ અહેસાનને ચૂકવી શકીશ.
સ્મિતાએ તરત કહ્યું કે તમે એક કામ કરીને મારું આ અહેસાન ચૂકવી શકો છો. તમારે મને ગ્લેમરસ ભૂમિકા આપવાની રહેશે. અત્યાર સુધી મને ઝુંપડીમાં રહેતી સ્ત્રીની અને એવી જ ભૂમિકાઓ મળતી રહી છે. મારે તમારી ફિલ્મોની હોય છે એવી ગ્લેમરસ અને ડાન્સર હીરોઇનની ભૂમિકા કરવી છે. એવી ભૂમિકા બીજું કોઈ આપશે નહીં. એ તમે જ આપી શકો છો. બી. સુભાષે એવી ભૂમિકા માટે વચન આપી દીધું. એ પછી ફિલ્મ ‘ટારઝન’ બનાવી. અને જ્યારે ‘ડાન્સ ડાન્સ’ (૧૯૮૭) ની સ્ક્રિપ્ટ લખાઈ ત્યારે બી. સુભાષે સ્મિતા પાટીલને યાદ કર્યા. મિથુનની બહેન ‘રાધા’નો એવો જ ગ્લેમરસ રોલ આપ્યો જેની તેમણે તમન્ના કરી હતી. પરંતુ કુદરતને કંઈક બીજું જ મંજૂર હતું. જે રીતે ‘કસમ પૈદા કરને વાલે કી’ ના ક્લાઈમેક્સ વખતે મુસીબત આવી હતી એવું જ કંઈક અહીં પણ બન્યું. આ વખતે તે જીવલેણ હતું.
ફિલ્મનો ક્લાઈમેક્સ શૂટ થાય એ પહેલા જ સ્મિતા પાટીલનું નિધન થઈ ગયું. જે ભૂમિકા માટે તેમણે સપનું જોયું હતું તેને તે પડદા પર પૂરી થતી જોઈ ન શક્યા. ફિલ્મનો ક્લાઇમેક્સ સ્મિતાની ડુપ્લિકેટ અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો. સ્મિતા પાટીલની આ બંને ફિલ્મોના અંતિમ દ્રશ્યોમાં ડુપ્લીકેટનો પડછાયો તો રહ્યો પણ ફ્રેક્ચરવાળા પગે કરેલા શુટિંગે સ્મિતા પાટીલને સિનેમાના પડદે કાયમ માટે અમર બનાવી દીધા છે.
