ગાંધીનગર: ‘તમારા પૈસા, તમારો અધિકાર’ નામની રાષ્ટ્રવ્યાપી નાણાકીય જાગૃતિ ઝુંબેશ ચાલી રહી છે. જેના હેઠળ ગુજરાતમાં ૧૦૪ કરોડ રૂપિયાથી વધુ મૂળ ખાતાધારકોને પરત કરવામાં આવ્યા છે. જે એ સિદ્ધાંતને સમર્થન આપે છે કે નાગરિકો દ્વારા બચાવેલ દરેક રૂપિયો યોગ્ય રીતે તેમનો અને તેમના પરિવારોનો છે.
આ અભિયાન ઔપચારિક રીતે ઓક્ટોબર ૨૦૨૫માં ગુજરાતની રાજધાની ગાંધીનગરથી કેન્દ્રીય નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણની હાજરીમાં શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. જેમણે રાજ્યમાંથી રાષ્ટ્રીય સ્તરે આ પહેલને લીલી ઝંડી આપી હતી.
૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૫ સુધીમાં ગુજરાતભરમાં લાભાર્થીઓને કુલ ૧૦૪.૬૧ કરોડ રૂપિયા સફળતાપૂર્વક પરત કરવામાં આવ્યા છે. ઝુંબેશ શરૂ થયા પછી, રાજ્યમાં ૨૬,૮૭૪ દાવા દાખલ કરવામાં આવ્યા. નિર્ધારિત ધોરણો મુજબ યોગ્ય ચકાસણી કર્યા પછી, સંબંધિત બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓએ રકમ યોગ્ય ખાતાધારકોને પરત જમા કરાવી છે. જેમાં દાવો ન કરાયેલી થાપણો, વીમાની રકમ, ડિવિડન્ડ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ બેલેન્સ અને પેન્શનની રકમનો સમાવેશ થાય છે. જે કોઈ સામાન્ય પરિવારોની મહેનતથી કમાયેલી બચત છે. તેમની વસૂલાત શિક્ષણ, આરોગ્યસંભાળ અને લાંબા ગાળાની નાણાકીય સુરક્ષા પર ઘરગથ્થુ ખર્ચને નોંધપાત્ર રીતે મજબૂત બનાવી શકે છે. રાષ્ટ્રીય સ્તરે, દાવો ન કરાયેલી નાણાકીય સંપત્તિનો સ્કેલ નોંધપાત્ર રહે છે.
31 ઓગસ્ટ, 2025 સુધીમાં, ભારતભરની બેંકોએ ભારતીય રિઝર્વ બેંકમાં 75,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુ દાવો ન કરાયેલી થાપણો ટ્રાન્સફર કરી હતી. વધુમાં, દાવો ન કરાયેલી રકમમાં વીમા ક્ષેત્રમાં લગભગ 14,000 કરોડ રૂપિયા, મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં લગભગ 3,000 કરોડ રૂપિયા, કંપનીઓ દ્વારા રાખવામાં આવેલા આશરે 9,000 કરોડ રૂપિયા અને દાવો ન કરાયેલા લગભગ 19,000 કરોડ રૂપિયાના શેરનો સમાવેશ થાય છે. કુલ મળીને, દેશભરમાં અંદાજે 1.82 લાખ કરોડ રૂપિયા દાવો ન કરાયેલા છે.
આ ભંડોળનું ધીમે-ધીમે વળતર ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો માટે પહેલેથી જ મોટી રાહત સાબિત થઈ રહ્યું છે. એકલા ગુજરાતમાં, જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોમાં દાવેદાર ન હોય તેવી રકમ રૂ. ૨,૮૩૬.૮૦ કરોડ અને વીમા કંપનીઓ પાસે રૂ. ૨૩૫ કરોડ હોવાનો અંદાજ છે. સતત સંપર્ક અને જાગૃતિના પ્રયાસો દ્વારા, રાજ્યમાં ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ સુધીમાં દાવેદારોને રૂ. ૧૦૪.૬૧ કરોડ પરત કરવામાં આવ્યા છે. ગુજરાત સરકારે તમામ વિભાગોને જાગૃતિ અભિયાનો સક્રિયપણે ચલાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે જેથી નાગરિકોને તેમના હકના પૈસા તેમના ઘરઆંગણે મળે.
આ ઝુંબેશ જન ધન ખાતાઓ અને UPIથી લઈને ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર સુધી – નાણાકીય સમાવેશમાં ભારતની વ્યાપક સિદ્ધિઓ પર આધારિત છે – ખાતરી કરે છે કે નાગરિકોને માત્ર નાણાકીય સેવાઓની ઍક્સેસ જ નહીં પરંતુ કાયદેસર રીતે તેમની માલિકીની વસ્તુ પાછી મેળવવા માટે પણ સશક્ત બનાવવામાં આવે છે.
સહભાગિતા વધારવા માટે, આ ઝુંબેશ ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ દરમિયાન તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં હાથ ધરવામાં આવી હતી. ડિજિટલ પ્રદર્શનો અને હેલ્પ ડેસ્કએ નાગરિકોને તેમની દાવેદાર ન હોય તેવી નાણાકીય સંપત્તિઓને સરળતાથી ઓળખવામાં અને દાવો કરવામાં મદદ કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે.
આ પહેલનું સંકલન નાણા મંત્રાલયના નાણાકીય સેવાઓ વિભાગ (DFS) દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે, જે મુખ્ય નિયમનકારો અને સંસ્થાઓ જેમ કે સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા, ઈન્સ્યોરન્સ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા, પેન્શન ફંડ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી, અને ઈન્વેસ્ટર એજ્યુકેશન એન્ડ પ્રોટેક્શન ફંડ ઓથોરિટી, બેંકો, વીમા કંપનીઓ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને પેન્શન સંસ્થાઓ સાથે મળીને કરી રહ્યું છે, જે નાગરિકોને તેમની દાવેદાર ન હોય તેવી સંપત્તિ સાથે ફરીથી જોડવા માટે એક એકીકૃત પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે.
