દેશની સ્થાનિક તેલ કંપનીઓ અને ઉદ્યોગ જગત માટે કેન્દ્ર સરકાર તરફથી એક ખૂબ જ રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. સરકારે પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF – વિમાન ઇંધણ) પર વસૂલવામાં આવતી એક્સપોર્ટ ડ્યુટી એટલે કે નિકાસ શુલ્કમાં મોટો કાપ મૂકવાની જાહેરાત કરી છે. આ ટેક્સ ઘટાડા અંગેનો સત્તાવાર આદેશ શનિવારે એટલે કે 30 મે ના રોજ નોટિફિકેશન દ્વારા જાહેર કરી દેવામાં આવ્યો છે. સરકારનો આ નવો આદેશ આગામી મહિનાની પહેલી તારીખ એટલે કે 1 જૂનથી સમગ્ર દેશમાં અસરકારક બની જશે.
જાણો કયા ઇંધણ પર કેટલો ટેક્સ ઘટ્યો?
સરકારી આદેશ અને નોટિફિકેશનમાં આપવામાં આવેલી સત્તાવાર માહિતી અનુસાર, ઇંધણના નિકાસ દરોમાં નીચે મુજબનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે:
પેટ્રોલ: પેટ્રોલની નિકાસ પર લાગતી એક્સપોર્ટ ડ્યુટીમાં પ્રતિ લીટર 1.5 રૂપિયાનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે.
ડીઝલ: તેલ કંપનીઓ માટે સૌથી મોટી રાહત ડીઝલ પર મળી છે, જેમાં પ્રતિ લીટર સીધો 13.50 રૂપિયા ટેક્સ ઘટાડી દેવાયો છે.
ATF (વિમાન ઇંધણ): હવાઈ મુસાફરી માટે વપરાતા એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલના એક્સપોર્ટ પર લાગતા ટેક્સમાં પ્રતિ લીટર 9.5 રૂપિયાની કટોતી કરવામાં આવી છે.
સરકારના આ મહત્વપૂર્ણ પગલાં પાછળનું મુખ્ય કારણ ઇન્ટરનેશનલ માર્કેટમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ની કિંમતોમાં આવેલો ઘટાડો છે. આ અગાઉ ગત 16 મે ના રોજ પણ સરકારે એક્સપોર્ટ ડ્યુટીના દરોની સમીક્ષા કરીને તેમાં સુધારો કર્યો હતો. આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વૈશ્વિક ઉથલપાથલ વચ્ચે પણ દેશની અંદર પેટ્રોલ અને ડીઝલની સપ્લાય એટલે કે પુરવઠો સતત અને યોગ્ય માત્રામાં જાળવી રાખવાનો છે.
સ્થાનિક બજારમાં આજના ભાવ સ્થિર, પરંતુ મે મહિનામાં પ્રજા પર વધ્યો બોજ
આજે એટલે કે રવિવાર, 31 મે ના રોજ દેશની સરકારી તેલ કંપનીઓએ પેટ્રોલ અને ડીઝલની છૂટક કિંમતોમાં કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી અને ભાવ સ્થિર રાખ્યા છે. આ અગાઉ ગત સોમવારે કંપનીઓ દ્વારા ભાવમાં વધારો ઝીંકવામાં આવ્યો હતો. આજે 31 મે ના રોજ દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં પેટ્રોલનો ભાવ 102.12 રૂપિયા પ્રતિ લીટર અને ડીઝલનો ભાવ 95.20 રૂપિયા પ્રતિ લીટર પર યથાવત છે.
જો કે, સમગ્ર મે મહિનાના આંકડા પર નજર કરીએ તો સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા પર મોટો ભાર પડ્યો છે. મે મહિના દરમિયાન દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં આશરે 7.5 રૂપિયા પ્રતિ લીટરનો તોતિંગ વધારો થઈ ચૂક્યો છે.
દેશના અનેક શહેરોમાં પેટ્રોલ રૂ. ૧૧૦ ને પાર, મિડલ ઈસ્ટ તણાવની અસર
હાલમાં ભારતના ઘણા મોટા શહેરોમાં પેટ્રોલની કિંમત 110 રૂપિયાની સપાટીને વટાવી ગઈ છે. ઉદાહરણ તરીકે, હૈદરાબાદમાં પેટ્રોલનો ભાવ અત્યારે 115 રૂપિયા પ્રતિ લીટર સપ્લાય થઈ રહ્યો છે, જ્યારે કોલકાતામાં પણ આ દર 110 રૂપિયા પ્રતિ લીટર પર પહોંચી ગયો છે. વૈશ્વિક સ્તરે મિડલ ઈસ્ટ (મધ્ય પૂર્વના દેશો) માં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કાચા તેલની સપ્લાય ચેઈનમાં મોટો અવરોધ ઊભો થયો હતો. આ સપ્લાય કટોકટીને કારણે તેલ કંપનીઓને મજબૂરીમાં સ્થાનિક સ્તરે ભાવ વધારવા પડ્યા હતા, જેના કારણે સામાન્ય જનતા પર આર્થિક બોજ વધ્યો છે.
સમજો શું હોય છે ‘એક્સપોર્ટ ડ્યુટી’ અને સરકાર કેમ લગાવે છે આ ટેક્સ?
સરળ શબ્દોમાં સમજીએ તો એક્સપોર્ટ ડ્યુટીને ગુજરાતીમાં ‘નિકાસ શુલ્ક’ કહેવામાં આવે છે. આ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પોતાની આવક વધારવા માટે વસૂલવામાં આવતો એક પ્રકારનો પરોક્ષ કર (Indirect Tax) છે. જ્યારે કોઈ દેશની સરકાર પોતાના દેશમાં ઉત્પાદિત થતી વસ્તુઓ કે માલસામાનને બીજા દેશોમાં વેચવા માટે મોકલે છે (નિકાસ કરે છે), ત્યારે તે સામાન પર આ ટેક્સ લાદવામાં આવે છે.
નિકાસ પર એક્સપોર્ટ ડ્યુટી લગાવવા પાછળ સરકારના બે મુખ્ય હેતુઓ હોય છે. પહેલો હેતુ મહેસૂલી આવક મેળવવાનો છે, જ્યારે બીજો અને સૌથી મહત્વનો હેતુ દેશની આંતરિક જરૂરિયાતોને પૂરી કરવાનો છે. જ્યારે દેશમાં કોઈ ચોક્કસ પ્રોડક્ટ, વસ્તુ કે કાચા માલની અછત વર્તાવવા લાગે છે, ત્યારે સરકાર તેની એક્સપોર્ટ ડ્યુટી વધારી દે છે. ટેક્સ વધવાને કારણે કંપનીઓ પોતાનો માલ બહારના દેશોમાં મોકલવાને બદલે સ્વદેશી બજારમાં જ વેચવા માટે મજબૂર બને છે. આ ઉપરાંત, જ્યારે વિદેશી બજારોમાં કોઈ વસ્તુ અતિશય મોંઘી થવા લાગે, ત્યારે દેશની અંદર તેની કિંમતો નિયંત્રણમાં અને સ્થિર રાખવા માટે પણ સરકાર આ આર્થિક હથિયારનો ઉપયોગ કરે છે.
