જો તમારા પરિવારમાં કોઈ સભ્ય ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર (BP), હૃદય રોગ અથવા નબળા હાડકાં (કેલ્શિયમની ઉણપ) જેવી ગંભીર સમસ્યાઓથી પીડિત છે, તો આ સમાચાર તમારા માસિક બજેટને મોટી રાહત આપનારા છે. ભારત સરકારની સંસ્થા નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇસિંગ ઓથોરિટી (NPPA) એ રોજબરોજના ઉપયોગમાં લેવાતી 39 જરૂરી દવાઓની મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) નક્કી કરી દીધી છે. આ ઐતિહાસિક નિર્ણય બાદ હવે કોઈ પણ મેડિકલ સ્ટોર કે દવા કંપની આ જીવનરક્ષક દવાઓને નક્કી કરેલી મર્યાદા કરતા વધુ કિંમતે વેચી શકશે નહીં. આ પગલાથી બજારમાં ઘણી દવાઓ 20% થી લઈને 40% સુધી સસ્તી થઈ જશે.
આ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય ડ્રગ્સ (પ્રાઇસેસ કંટ્રોલ) ઓર્ડર (DPCO), 2013 હેઠળ લેવામાં આવ્યો છે. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે દેશના સામાન્ય અને ગરીબ નાગરિકોને જીવનરક્ષક દવાઓ પોસાય તેવા ભાવે મળી રહે. ખાસ વાત એ છે કે આ યાદીમાં માત્ર એવી જ દવાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે, જેનો દેશમાં સૌથી વધુ વપરાશ થાય છે અને લાખો દર્દીઓ તેને રોજ લે છે.
કયા દર્દીઓને સૌથી વધુ ફાયદો થશે?
નવી જાહેર કરાયેલી સૂચિમાં મુખ્યત્વે હાઈ બ્લડ પ્રેશર, હૃદય રોગ, ડાયાબિટીસ, કેલ્શિયમની ઉણપ, આંખોના ચેપ અને હડકવા (રેબીઝ) જેવી કટોકટીની સ્થિતિમાં વપરાતી દવાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ બધી એવી બીમારીઓ છે જેની સારવાર દર્દીઓએ આજીવન અથવા લાંબા સમય સુધી કરાવવી પડે છે. આવી સ્થિતિમાં ટેબ્લેટ દીઠ થોડા રૂપિયાનો ઘટાડો પણ મહિના અને વર્ષના અંતે દર્દીના ખિસ્સા પર મોટો સકારાત્મક તફાવત લાવે છે. હવે તમામ ફાર્મા કંપનીઓએ દવાના પેકેટ પર નવી કિંમતો અપડેટ કરવી ફરજિયાત રહેશે.
કઈ મુખ્ય દવાઓ સસ્તી થઈ અને નવી કિંમતો શું છે?
1. હાર્ટના દર્દીઓ માટેની સામાન્ય દવા (Clopidogrel + Aspirin + Atorvastatin):
હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોકના જોખમને ઘટાડવા, લોહીને પાતળું રાખવા અને કોલેસ્ટ્રોલ નિયંત્રિત કરવા માટે આ દવા આપવામાં આવે છે.
નવી મહત્તમ કિંમત: ₹6.37 પ્રતિ કેપ્સ્યુલ.
2. હાઈ બ્લડ પ્રેશરની કોમ્બિનેશન દવા (Amlodipine + Bisoprolol + Telmisartan):
ગંભીર બીપી ધરાવતા દર્દીઓના હૃદય પરનું દબાણ ઘટાડવા માટે આ ટેબ્લેટ વપરાય છે.
નવી મહત્તમ કિંમત: ₹14.74 પ્રતિ ટેબ્લેટ.
3. કેલ્શિયમ અને વિટામિન D3 (Calcium + Vitamin D3):
વૃદ્ધો, મહિલાઓ અને નબળા હાડકાના દર્દીઓ માટે સૌથી વધુ લખાતું સપ્લીમેન્ટ.
નવી મહત્તમ કિંમત: ₹8.93 પ્રતિ ટેબ્લેટ (GST સહિત).
4. હાર્ટ એટેકમાં જીવ બચાવતું ઇન્જેક્શન (Tenecteplase – TNK-TPA):
એટેક દરમિયાન લોહીના ગંઠાવા (Clots) ને તાત્કાલિક ઓગાળવા માટેનું જીવનરક્ષક ઇન્જેક્શન.
નવી મહત્તમ કિંમત: ₹60,238.27 પ્રતિ વાયલ (Vial).
5. આંખની સર્જરી પછી વપરાતા ડ્રોપ્સ (Nepafenac + Moxifloxacin):
મોતિયાબિંદ જેવા ઓપરેશન પછી આંખમાં ઇન્ફેક્શન અને સોજો રોકવા માટે.
નવી મહત્તમ કિંમત: ₹68.64 પ્રતિ મિલીલીટર (ml).
6. પ્રાણી કરડવા પર અપાતું ઇન્જેક્શન (Anti-Rabies Immunoglobulin):
કુતરા કે અન્ય સંક્રમિત જાનવરના કરડવાથી થતા રેબીઝ સંક્રમણથી બચાવતી દવા.
નવી મહત્તમ કિંમત: ₹119.48.
દર્દીઓના ખિસ્સા પર શું અસર પડશે?
સરકારના જણાવ્યા મુજબ, અત્યાર સુધી આ રોગોના બ્રાન્ડેડ પાંદડા (સ્ટ્રીપ્સ) બજારમાં 250 થી 400 રૂપિયા સુધી વેચાતા હતા. હવે પ્રતિ ટેબ્લેટ મહત્તમ ભાવ નક્કી થઈ જવાથી દર્દીઓનો માસિક દવાનો ખર્ચ 20% થી 40% સુધી ઘટી જશે, જે ક્રોનિક દર્દીઓ માટે મોટી આર્થિક રાહત સમાન છે.
વધુ કિંમત વસૂલવા પર કડક સજાની જોગવાઈ
NPPA એ સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે જો કોઈ મેન્યુફેક્ચરિંગ કે માર્કેટિંગ કંપની નક્કી કરેલા ભાવથી વધુ રકમ વસૂલશે, તો તેની સામે DPCO-2013 અને એસેન્શિયલ કોમોડિટીઝ એક્ટ, 1955 હેઠળ કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. કંપનીએ ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલેલી વધારાની રકમ વ્યાજ સાથે સરકાર પાસે જમા કરાવવી પડશે.
NPPA શું છે અને આ નિર્ણય કેમ જરૂરી હતો?
નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇસિંગ ઓથોરિટી (NPPA) એ ભારત સરકારની એક સ્વતંત્ર નિયમનકારી સંસ્થા છે, જેની સ્થાપના 1997 માં કરવામાં આવી હતી. તેનું મુખ્ય કામ જરૂરી દવાઓની કિંમતો પર અંકુશ રાખવાનું છે. ભારતમાં હાલમાં ડાયાબિટીસ અને હાર્ટના દર્દીઓ સતત વધી રહ્યા છે. હેલ્થ ઇકોનોમિસ્ટ્સના મતે, ભારતમાં સામાન્ય પરિવારોનું 20% થી 30% માસિક બજેટ માત્ર દવાઓ પાછળ ખર્ચાય છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) ના રિપોર્ટ અનુસાર પણ ભારતમાં દર્દીઓનો મેડિકલ પાછળનો ‘આઉટ-ઓફ-પોકેટ’ (પોતાના ખિસ્સામાંથી થતો) ખર્ચ વૈશ્વિક સરેરાશ કરતાં ઘણો વધારે છે. આ સ્થિતિમાં સરકારનો આ નિર્ણય લાખો પરિવારો માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે.