દીવાળીના તહેવાર પૂર્વે રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીની હવા ફરી એકવાર અત્યંત ઝેરી બની ગઈ છે. મંગળવારે રાજધાનીમાં વાયુ ગુણવત્તા સૂચકાંક (AQI) 350 નોંધાયો હતો, જે છેલ્લા 287 દિવસોમાં દિલ્હીની સૌથી ખરાબ હવા છે. આ પૂર્વે 20 જાન્યુઆરીના રોજ વાયુ ગુણવત્તા સૂચકાંક 378 નોંધવામાં આવ્યો હતો. પરિસ્થિતિ એટલી હદે વણસી ગઈ છે કે દિલ્હીના 57 નિરીક્ષણ કેન્દ્રોમાંથી 10 કેન્દ્રો પર હવાની ગુણવત્તા ગંભીર શ્રેણીમાં પહોંચી ગઈ છે. બીજી તરફ, 35 કેન્દ્રો પર અત્યંત ખરાબ અને 12 કેન્દ્રો પર ખરાબ હવા નોંધાઈ છે. દિલ્હીમાં સૌથી વધુ પ્રદૂષણ જહાંગીરપુરી ક્ષેત્રમાં નોંધાયું હતું, જ્યાં વાયુ ગુણવત્તા સૂચકાંક 462 સુધી પહોંચી ગયો હતો. આ સ્તર ગંભીર શ્રેણીમાં આવે છે. કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ અનુસાર, 0 થી 50 સુધીનો વાયુ ગુણવત્તા સૂચકાંક ઉત્તમ, 51 થી 100 સંતોષકારક, 101 થી 200 મધ્યમ, 201 થી 300 ખરાબ, 301 થી 400 અત્યંત ખરાબ અને 401 થી 500 સુધીનો સૂચકાંક ગંભીર શ્રેણીમાં ગણવામાં આવે છે.
આગામી છ દિવસ પણ રાહત મળવાની શક્યતા નહિવત
દિલ્હીના વાયુ ગુણવત્તા પૂર્વચેતવણી માળખાના જણાવ્યા મુજબ, 4 થી 6 નવેમ્બર સુધી હવા અત્યંત ખરાબ શ્રેણીમાં જ રહી શકે છે. આગામી છ દિવસનું અનુમાન પણ દર્શાવે છે કે પ્રદૂષણનું સ્તર અત્યંત ખરાબથી ગંભીર શ્રેણી વચ્ચે જ જળવાયેલું રહેશે. સોમવારે વાયુ ગુણવત્તા સૂચકાંક 324 નોંધાયા બાદ દિલ્હીમાં ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP)નો બીજો તબક્કો એટલે કે ગ્રેપ-2 લાગુ કરી દેવામાં આવ્યો હતો. આ વર્ષની શિયાળાની ઋતુમાં પ્રથમ વખત દિલ્હીની હવા અત્યંત ખરાબ શ્રેણીમાં પહોંચી છે.
પરાળ અને વાહનોનો ધુમાડો પણ પ્રદૂષણમાં કરી રહ્યો છે વધારો
દિલ્હીના પ્રદૂષણમાં પાકની પરાળ બાળવાની ઘટનાઓ અને વાહનોમાંથી નીકળતા ધુમાડાનો મોટો હિસ્સો રહેલો છે. નિર્ણાયક સપોર્ટ સિસ્ટમના આંકડા મુજબ, દિલ્હીના વાતાવરણના પ્રદૂષણમાં પરાળ બાળવાનું યોગદાન 15.3 ટકા અને વાહનવ્યવહાર દ્વારા થતા ઉત્સર્જનનું યોગદાન 15.8 ટકા રહ્યું હતું. આ ઉપરાંત દિલ્હી અને આસપાસના વિસ્તારોના કારખાનાઓનું યોગદાન 3 ટકા, ઘરેલું સ્ત્રોતોનું 3.9 ટકા અને બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓનું યોગદાન 2.2 ટકા રહ્યું છે. કચરો બાળવાથી 1.4 ટકા, વીજ ઉત્પાદનથી 1.2 ટકા અને રસ્તાની ધૂળથી 1.2 ટકા પ્રદૂષણ ફેલાયું હતું, જ્યારે અન્ય સ્ત્રોતોનું યોગદાન 1 ટકો રહ્યું હતું. દિલ્હીને અડીને આવેલા નેશનલ કેપિટલ રીજન (NCR) ના જિલ્લાઓમાં ઝજ્જરનું યોગદાન 8.8 ટકા, ગુરુગ્રામનું 4.1 ટકા, સોનીપતનું 2.6 ટકા, રોહતકનું 2.5 ટકા અને મેવાતનું 2 ટકા રહ્યું હતું.
6 રાજ્યોમાં પરાળ બાળવાની 219 ઘટનાઓ
2 નવેમ્બરના રોજ ઉપગ્રહ (સેટેલાઇટ) દ્વારા છ રાજ્યોમાં પરાળ બાળવાની 219 બનાવો નોંધાયા હતા. આમાં સૌથી વધુ 98 બનાવો પંજાબમાં બન્યા હતા. રાજસ્થાનમાં 67, મધ્ય પ્રદેશમાં 48, ઉત્તર પ્રદેશમાં 4 અને હરિયાણામાં 2 બનાવો સામે આવ્યા હતા. દિલ્હી અને ઉત્તરાખંડમાં પરાળ બાળવાની એક પણ ઘટના નોંધાઈ ન હતી. 15 સપ્ટેમ્બરથી 2 નવેમ્બર વચ્ચે આ રાજ્યોમાં કુલ 3,535 ખેતરોમાં આગ લગાવવાની ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી. જેમાં પંજાબમાં સૌથી વધુ 1,612, રાજસ્થાનમાં 738, મધ્ય પ્રદેશમાં 614, ઉત્તર પ્રદેશમાં 349, ઉત્તરાખંડમાં 176, હરિયાણામાં 44 અને દિલ્હીમાં 2 બનાવોનો સમાવેશ થાય છે. ખેતરોમાં પરાળ બાળવાની આ મોસમ 15 સપ્ટેમ્બરથી 30 નવેમ્બર સુધી ચાલે છે. દિલ્હીમાં આ મોસમ દરમિયાન પરાળ બાળવાની પ્રથમ ઘટના 19 સપ્ટેમ્બર અને બીજી ઘટના 24 ઓક્ટોબરના રોજ નોંધાઈ હતી. દિલ્હીની હવામાં પીએમ 2.5 (PM2.5) સૌથી વધુ અસરકારક પ્રદૂષક રહ્યું હતું. આ અત્યંત સૂક્ષ્મ કણો હોય છે, જેનું કદ 2.5 માઇક્રોમીટર કે તેથી પણ ઓછું હોય છે. શ્વાસ લેતી વખતે આ કણો ફેફસાંમાં ઊંડે સુધી પહોંચી શકે છે અને લોહીમાં પણ ભળી શકે છે, જેનાથી સ્વાસ્થ્યને ગંભીર નુકસાન પહોંચવાનું જોખમ રહેલું છે.
