આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને વૈશ્વિક ઉર્જા સપ્લાય ચેઈન માટે આગામી સમય ભારે કટોકટીપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં અત્યંત મહત્વની શાંતિ વાર્તા શરૂ થાય તે પહેલા જ મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં નવી અનિશ્ચિતતાના વાદળો ઘેરાયા છે. ઈરાની સરકારી મીડિયા અને સ્ટેટ ટીવીના અહેવાલો અનુસાર, ઈરાનના ખાતમ-અલ-અનબિયા સેન્ટ્રલ હેડક્વાર્ટર (Khatam al-Anbiya Central Headquarters) એ સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે કે વૈશ્વિક તેલ વેપાર માટે લાઈફલાઈન ગણાતા હોર્મોઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) ને વ્યાપારી જહાજોની અવરજવર માટે સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવામાં આવ્યો છે. જો કે, આ જાહેરાતના ગણતરીના કલાકોમાં જ અમેરિકી સેનાએ આ દાવાને સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢ્યો છે.
ઈરાને કેમ લીધો હોર્મોઝ બંધ કરવાનો આકરો નિર્ણય?
ઈરાનની ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) એ આ કડક પગલા પાછળ દક્ષિણ લેબેનાનમાં ઈઝરાયેલ દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહેલી સૈન્ય કાર્યવાહીને મુખ્ય કારણ ગણાવ્યું છે. તેહરાનનું કહેવું છે કે ઈઝરાયેલના આ હુમલાઓ તાજેતરમાં થયેલા યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમજૂતીની શરતોનું સરેઆમ ઉલ્લંઘન છે. ઈરાની સૈન્ય મુખ્યાલયે ચેતવણી આપી છે કે જો લેબેનાનમાં પરિસ્થિતિ વધુ વણસશે તો આગામી સમયમાં આનાથી પણ વધુ આકરા પગલાં લેવામાં આવશે. કોઈપણ જહાજ જો આ જળડમરુમધ્યની નજીક આવશે, તો તેની સુરક્ષાની જવાબદારી તેમની રહેશે નહીં. આ ઉપરાંત, ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતાના કડક સલાહકાર મહોમ્મદ મોખબરે (Mohammad Mokhber) અમેરિકા પર આકરા પ્રહારો કરતા આક્ષેપ કર્યો છે કે વોશિંગ્ટન વચગાળાના કરારની પ્રથમ અને સૌથી મહત્વની શરત લાગુ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે. તેમણે ચેતવણી આપી કે જો આ શાંતિ કરાર માત્ર કાગળ પર જ રહેશે, તો મધ્ય પૂર્વમાંથી થતો વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠો અને ક્રૂડ ઓઈલનો વેપાર લાંબા સમય સુધી પ્રભાવિત થતો રહેશે.
અમેરિકાએ ઈરાનના દાવાને ફગાવ્યો: ‘બધું સામાન્ય છે’
ઈરાનના આ સનસનાટીપૂર્ણ દાવા બાદ તુરંત જ અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) એક્શન મોડમાં આવી ગયું હતું. સેન્ટકોમે સત્તાવાર નિવેદન જારી કરીને ઈરાનના દાવાને પાયાવિહોણો ગણાવ્યો છે. CENTCOM ના જણાવ્યા અનુસાર, હોર્મોઝ સ્ટ્રેટમાંથી વાણિજ્યિક જહાજોની અવરજવર કોઈપણ અડચણ વિના સંપૂર્ણપણે સામાન્ય રીતે ચાલી રહી છે અને અમેરિકી નૌસેના પરિસ્થિતિ પર ચોકી રાખતી નજર રાખી રહી છે.
અમેરિકી સેનાના આંકડા દર્શાવે છે કે માત્ર શનિવારના એક જ દિવસમાં આ વ્યૂહાત્મક માર્ગ પરથી 55 કોમર્શિયલ જહાજો સુરક્ષિત રીતે પસાર થયા છે, જેના દ્વારા અંદાજે 1.7 કરોડ (17 Million) બેરલથી વધુ ક્રૂડ ઓઈલ વૈશ્વિક બજારો સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યું છે. અલ જઝીરા અરેબિક (Al Jazeera Arabic) સાથેની ખાસ વાતચીતમાં સેન્ટકોમના પ્રવક્તાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ માર્ગ પર ઈરાનનું કોઈ એકહથ્થુ નિયંત્રણ નથી અને સમુદ્રમાં નૌકાપડની સ્વતંત્રતા (Freedom of Navigation) સંપૂર્ણપણે યથાવત રાખવા અમેરિકા કટિબદ્ધ છે.
જેડી વેન્સ અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની કૂટનીતિ પર નજર
અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે (JD Vance) પણ આ મામલે આત્મવિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે. સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ પ્રવાસે રવાના થતાં પહેલાં મીડિયા સાથે વાતચીતમાં જેડી વેન્સે જણાવ્યું કે, હોર્મોઝ સ્ટ્રેટ ખરેખર બંધ કરવામાં આવ્યો હોય તેવા કોઈ પુરાવા કે સેટેલાઈટ ઈનપુટ્સ અમેરિકાને મળ્યા નથી. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ (Donald Trump) ના નેતૃત્વવાળી અમેરિકી સરકારને હજુ પણ આશા છે કે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં યોજાનારી કૂટનીતિક બેઠક અને વાર્તાના માધ્યમથી લેબેનાનમાં યુદ્ધવિરામ જાળવી રાખવામાં આવશે અને ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ (Nuclear Program) પર ચાલી રહેલી મડાગાંઠનો વહેલી તકે કોઈ શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ લાવી શકાશે.
