ગાઝા સંકટના ઉકેલ માટે અને વૈશ્વિક શાંતિ સ્થાપવા માટે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા એક નવી પહેલ ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ (Board of Peace) શરૂ કરવામાં આવી છે. આ પ્લેટફોર્મ એટલું શક્તિશાળી માનવામાં આવી રહ્યું છે કે તે આવનારા સમયમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) જેવી સંસ્થાને પણ પડકાર ફેંકી શકે છે. વોશિંગ્ટન સ્થિત ‘યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પીસ’ ખાતે યોજાયેલી આ સંગઠનની પ્રથમ બેઠકમાં વિશ્વના આશરે 50 દેશોના પ્રતિનિધિઓએ હાજરી આપી હતી.
ભારતની ભૂમિકા અને સભ્ય દેશો
આ મહત્વપૂર્ણ બેઠકમાં ભારત પણ સામેલ થયું હતું, પરંતુ સભ્ય તરીકે નહીં પણ ‘નિરીક્ષક’ તરીકે. વોશિંગ્ટનમાં ભારતીય દૂતાવાસના પ્રભારી નામગ્યા ખંપાએ ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું. ભારતને આ ફોરમમાં જોડાવા માટે આમંત્રણ મળ્યું છે, પરંતુ વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલ આ દરખાસ્ત પર વિચારણા ચાલી રહી છે અને ઔપચારિક સભ્યપદ અંગે હજુ કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવાયો નથી.
હાલમાં આ બોર્ડમાં 27 દેશોને ઔપચારિક સભ્ય તરીકે જાહેર કરાયા છે, જેમાં ઇઝરાયેલ, ઇજિપ્ત, જોર્ડન, સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન, કતાર, તુર્કી અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત જેવા મુખ્ય દેશોનો સમાવેશ થાય છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રથી અલગ અને વધુ કેન્દ્રિત માળખું
‘બોર્ડ ઓફ પીસ’નું માળખું પરંપરાગત આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ કરતા તદ્દન અલગ છે. જ્યાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં કોઈ પણ નિર્ણય માટે વ્યાપક સર્વસંમતિ અને વીટો પાવર જેવી પ્રક્રિયાઓ હોય છે, ત્યાં આ નવા બોર્ડમાં નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા વધુ કેન્દ્રિત રખાઈ છે. પ્રસ્તાવિત માળખા મુજબ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને આ સંસ્થાના ‘આજીવન પ્રમુખ’ બનાવવામાં આવ્યા છે અને તેમને વ્યાપક સત્તાઓ સોંપવામાં આવી છે.
આર્થિક રીતે વધુ મજબૂત બનવાની ક્ષમતા
આ સંગઠનનું આર્થિક મોડેલ પણ ચર્ચાનો વિષય બન્યું છે. કાયમી સભ્યપદ મેળવવા ઈચ્છતા દેશોએ એક અબજ ડોલર સુધીનું યોગદાન આપવું પડશે. આ ભંડોળ સંગઠનને આર્થિક રીતે અત્યંત શક્તિશાળી બનાવી શકે છે, જે સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સરખામણીએ વધુ આત્મનિર્ભર રહેશે, કારણ કે UN હંમેશા સભ્ય દેશોના ફાળા અને બજેટ વિવાદોથી ઘેરાયેલું રહે છે.
જોકે, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર 1945થી કાર્યરત છે અને 190થી વધુ સભ્ય દેશો ધરાવે છે, તેથી અનુભવ અને વૈશ્વિક માન્યતાની દ્રષ્ટિએ તે હજુ પણ ઘણું આગળ છે. તેમ છતાં, ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ દ્વારા શરૂ થયેલી આ નવી રાજદ્વારી પહેલ આગામી સમયમાં વિશ્વ શાંતિના પ્રયાસોમાં કેવો બદલાવ લાવશે, તેના પર આખી દુનિયાની નજર છે.
