સ્પેસ સેક્ટરમાં ભારત રચશે નવો ઇતિહાસ

ભારતની સ્પેસ રિસર્ચ સંસ્થા ઇસરો (ISRO) ની મદદથી હવે દેશના ખાનગી સ્ટાર્ટઅપ્સ પણ અંતરીક્ષ વિજ્ઞાનમાં ક્રાંતિ લાવવા માટે સજ્જ બન્યા છે. હૈદરાબાદની પ્રાઇવેટ સ્પેસ કંપની ‘સ્કાઈરૂટ એરોસ્પેસ’ દ્વારા તૈયાર કરાયેલું ‘વિક્રમ-I’ રોકેટ ટૂંક સમયમાં જ શ્રીહરિકોટાના લોન્ચ પેડ પરથી અંતરીક્ષની કક્ષા તરફ રવાના થશે. વૈજ્ઞાનિકો અને સ્પેસ એક્સપર્ટ્સ આ મિશનને ભારત માટે ખૂબ જ મોટું ગણાવી રહ્યા છે કારણ કે આ રોકેટ સંપૂર્ણપણે મેડ ઇન ઇન્ડિયા ટેકનોલોજી પર આધારિત છે.

મહાન વૈજ્ઞાનિક ડૉ. એપીજે અબ્દુલ કલામને સમર્પિત ‘કલામ-250’

આ બહુપ્રતીક્ષિત અને હાઈટેક રોકેટ મુખ્યત્વે કુલ ચાર તબક્કાવાળી (Four-Stage) લોન્ચિંગ પ્રણાલી પર કામ કરે છે. તાજેતરમાં શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર ખાતે આ રોકેટના બીજા તબક્કાના એકીકરણ (Stage-2 Integration) નું કામ સફળતાપૂર્વક પૂરું કરવામાં આવ્યું છે. આ બીજા સ્ટેજને ભારતના મિસાઈલ મેન અને મહાન વૈજ્ઞાનિક ડૉ. એપીજે અબ્દુલ કલામની યાદમાં અને તેમને સન્માન આપવા માટે સત્તાવાર રીતે ‘Kalam-250’ નામ આપવામાં આવ્યું છે. હવે રોકેટના બાકી રહેલા બે તબક્કાની અંતિમ ટેકનિકલ પ્રક્રિયાઓ પૂરી થતાં જ તેને પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષા તરફ લોન્ચ કરી દેવામાં આવશે.

રોકેટની અદભૂત ખાસિયતો: સ્ટીલ કરતાં પણ વધુ મજબૂત બોડી

વિક્રમ-I રોકેટની સૌથી મોટી ખાસિયત તેની અનોખી બનાવટ અને વજનમાં હલકું હોવાની ક્ષમતા છે. સ્પેસમાં મોકલવા માટે રોકેટ જેટલું હલકું અને મજબૂત હોય તેટલું તે વધુ કાર્યક્ષમ બને છે. આ હેતુથી રોકેટની મુખ્ય બોડીને સ્ટીલ કરતાં પણ વધુ મજબૂતી આપવા માટે ખાસ ‘કાર્બન કમ્પોઝીટ મેટિરિયલ’ (Carbon Composite Material) માંથી તૈયાર કરવામાં આવી છે.

અંતરીક્ષ યાત્રા દરમિયાન જ્યારે રોકેટની અંદર રહેલું સોલિડ ફ્યુઅલ (ઘન બળતણ) સળગે છે, ત્યારે રોકેટની અંદર ખૂબ જ ઊંચું તાપમાન અને ભયાનક ગરમી પેદા થાય છે. આ પ્રચંડ ગરમી અને તાપમાનથી રોકેટની અંદર ફિટ કરવામાં આવેલા સેન્સર્સ અને અત્યંત સંવેદનશીલ ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો બળી ન જાય તે માટે તેની અંદર રબરનું એક વિશેષ પ્રોટેક્ટિવ લેયર એટલે કે ‘થર્મલ સુરક્ષા કવચ’ લગાવવામાં આવ્યું છે.

હાઈટેક નેવિગેશન અને ઓટોમેટિક રોબોટિક સિસ્ટમ

ટેકનિકલ દ્રષ્ટિએ વિક્રમ-I રોકેટને અત્યંત સચોટ, સ્માર્ટ અને સેન્સિટિવ બનાવવામાં આવ્યું છે. આ રોકેટની અન્ય મુખ્ય વિશેષતાઓ નીચે મુજબ છે:

તેમાં એડવાન્સ નેવિગેશન અને ગાઈડન્સ સિસ્ટમ (Advanced Navigation & Guidance System) નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ સિસ્ટમ અવકાશ તરફ આગળ વધતી વખતે રસ્તામાં આવતા તીવ્ર પવનના થપેડા અને ગુરુત્વાકર્ષણ (Gravity) ના બદલાવ વચ્ચે પણ રોકેટને પોતાના નક્કી કરેલા રસ્તા પરથી ભટકવા દેશે નહીં.

રોકેટમાં કમ્પ્યુટર દ્વારા સંચાલિત ઓટોમેટિક રોબોટિક પુર્જાઓ ગોઠવવામાં આવ્યા છે. આ રોબોટિક સિસ્ટમ ઉડાન દરમિયાન રોકેટના નોઝલ (Nozzle) ને આપમેળે જ સાચી દિશામાં ફેરવતી રહેશે જેથી રોકેટ સ્થિર રહી શકે.

આ મિશન દરમિયાન સ્પેસ લોન્ચિંગના નિયમ મુજબ રોકેટનો જે ભાગ પોતાનું ઈંધણ પૂરું કરીને નકામો થઈ જશે, તે પલક ઝપકતાની સાથે જ મુખ્ય રોકેટ બોડીથી આપોઆપ અલગ થઈ જશે, જેથી રોકેટની ઝડપ જળવાઈ રહે.