ભારતના વિદેશી વેપાર માટે ઓક્ટોબર મહિનો અત્યંત શાનદાર રહ્યો છે. દેશમાંથી વિદેશ મોકલવામાં આવતા માલસામાન એટલે કે વસ્તુઓની નિકાસમાં આશરે 45 ટકાનો શાનદાર વધારો નોંધાયો છે અને તે અત્યાર સુધીના સૌથી ઊંચા સ્તરે પહોંચીને 49.47 અબજ ડોલર થઈ ગઈ છે. ખાસ વાત એ છે કે વસ્તુઓ અને સેવાઓને મિલાવીને ભારતની કુલ નિકાસ પણ રેકોર્ડ 89.99 અબજ ડોલરના સ્તરે પહોંચી છે. સરકાર દ્વારા પ્રાપ્ત આંકડાઓ મુજબ, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો, ઇલેક્ટ્રોનિક સાધનો, રત્ન-આભૂષણો અને એન્જિનિયરિંગ ક્ષેત્રની ચીજવસ્તુઓની વધતી જતી માંગે નિકાસને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવામાં ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. બીજી બાજુ, આ દરમિયાન ભારતની આયાતમાં પણ વધારો જોવા મળ્યો છે. ઓક્ટોબર મહિનામાં વસ્તુઓની આયાત 89.35 અબજ ડોલર રહી હતી. તેમ છતાં, પાછલા વર્ષની સરખામણીમાં વસ્તુઓની વેપાર ખાઈ (વેપાર ખાધ) ઘટી છે.
45 ટકા વધી વસ્તુ નિકાસ, રચાયો નવો રેકોર્ડ
સરકાર દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા આંકડાઓ અનુસાર, ઓક્ટોબર 2026માં ભારતની વસ્તુ નિકાસ વાર્ષિક ધોરણે 45.06 ટકા વધીને 49.47 અબજ ડોલર થઈ ગઈ છે. ઓક્ટોબર 2025માં આ આંકડો 34.11 અબજ ડોલર હતો. એટલે કે એક જ વર્ષમાં આપણા દેશના સામાનની વિદેશોમાં થતી વેચાણમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. વાણિજ્ય સચિવ રાજેશ અગ્રવાલે જણાવ્યું કે ઓક્ટોબરમાં વસ્તુ નિકાસે અત્યાર સુધીનું સૌથી ઊંચું માસિક સ્તર હાંસલ કર્યું છે. સાથે જ, છેલ્લા 5 વર્ષોમાં માસિક ધોરણે આ સૌથી વધુ 45.06 ટકાની વૃદ્ધિ છે.
આયાતમાં વધારો, પરંતુ વેપાર ખાધમાં ઘટાડો
નિકાસની સાથે-સાથે ભારતની આયાતમાં પણ વધારો થયો છે. ઓક્ટોબર 2026માં દેશની વસ્તુ આયાત 89.35 અબજ ડોલર રહી, જ્યારે પાછલા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં તે 76.69 અબજ ડોલર હતી. જોકે, વેપાર ખાધમાં રાહત જોવા મળી છે. ઓક્ટોબર 2026માં વસ્તુઓની વેપાર ખાધ 39.88 અબજ ડોલર રહી, જ્યારે ઓક્ટોબર 2025માં તે 42.58 અબજ ડોલર હતી. વાસ્તવમાં, જ્યારે કોઈ દેશની આયાતનું મૂલ્ય તેની નિકાસ કરતા વધારે હોય છે, ત્યારે બંને વચ્ચેના તફાવતને વેપાર ખાધ કહેવામાં આવે છે. ઓક્ટોબરમાં નિકાસમાં થયેલા તીવ્ર વધારાના કારણે આ ખાધમાં ઘટાડો નોંધાયો છે.
સોનાની આયાતમાં મોટો ઘટાડો
ઓક્ટોબરના વિદેશી વેપારના આંકડાઓમાં સોનાની આયાત પણ વિશેષ ચર્ચાનો વિષય રહી છે. આ મહિને સોનાની આયાત ઘટીને 5.51 અબજ ડોલર રહી ગઈ છે, જ્યારે ઓક્ટોબર 2025માં તે 14.72 અબજ ડોલર હતી. એટલે કે એક જ વર્ષમાં સોનાની આયાતના મૂલ્યમાં ભારે ઘટાડો થયો છે. આ ફેરફાર ઓક્ટોબરની કુલ આયાતના આંકડાઓને સમજવાની દ્રષ્ટિએ પણ ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
પેટ્રોલિયમ અને ઇલેક્ટ્રોનિક નિકાસમાં વધારો
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, ઓક્ટોબરમાં ભારતની નિકાસને અનેક ક્ષેત્રો તરફથી મજબૂતી મળી છે. જેમાં પ્રમુખરૂપે પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો, ઇલેક્ટ્રોનિક સાધનો, રત્ન અને આભૂષણો, ઓર્ગેનિક તથા ઇનઓર્ગેનિક કેમિકલ્સ અને એન્જિનિયરિંગ સાધનો સામેલ છે. આ ક્ષેત્રોના ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શનથી ભારતની કુલ વસ્તુ નિકાસને વેગ મળ્યો છે. ખાસ વાત એ રહી કે નિકાસમાં થયેલો આ વધારો કોઈ એક ઉદ્યોગ કે ક્ષેત્ર પૂરતો મર્યાદિત નહોતો.
એપ્રિલથી ઓક્ટોબર સુધી 21.96 ટકા વધી વસ્તુ નિકાસ
ચાલુ નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના પ્રથમ સાત મહિનાઓમાં પણ ભારતની વસ્તુ નિકાસમાં સારો એવો વધારો નોંધાયો છે. પ્રાપ્ત આંકડાઓ મુજબ, એપ્રિલથી ઓક્ટોબર 2026ની વચ્ચે વસ્તુ નિકાસ 309.06 અબજ ડોલર રહી છે. પાછલા નાણાકીય વર્ષની આ જ સમયી અવધિ એટલે કે એપ્રિલ-ઓક્ટોબર 2025-26 દરમિયાન તે 253.40 અબજ ડોલર હતી. આ પ્રકારે વાર્ષિક ધોરણે વસ્તુ નિકાસમાં 21.96 ટકાનો વધારો થયો છે. આ સંકેત આપે છે કે ઓક્ટોબરની રેકોર્ડ વૃદ્ધિની સાથે-સાથે સમગ્ર નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન પણ ભારતીય નિકાસની ગતિ મજબૂત બની રહી છે.
સેવાઓની નિકાસમાં પણ વધારો
ભારતના વિદેશી વેપારમાં માત્ર માલસામાનનું વેચાણ જ નહીં, પરંતુ સેવાઓની નિકાસ પણ મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે. અનુમાન મુજબ, ઓક્ટોબર 2026માં સેવાઓની નિકાસ 40.51 અબજ ડોલર રહી, જ્યારે પાછલા વર્ષના આ જ મહિને તે 35.17 અબજ ડોલર હતી. આ સાથે જ, સેવાઓની આયાત પણ વધીને 20.72 અબજ ડોલર રહેવાનું અનુમાન છે. ઓક્ટોબર 2025માં તે 17.73 અબજ ડોલર હતી. આ રીતે વસ્તુઓની સાથે સેવાઓના વેપારમાં પણ પ્રગતિ જોવા મળી છે.
કુલ નિકાસ પહેલીવાર 89.99 અબજ ડોલરના સ્તરે
ઓક્ટોબરમાં ભારત માટે સૌથી મોટી ઉપલબ્ધિ વસ્તુઓ અને સેવાઓને મિલાવીને કુલ નિકાસનું રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચવું રહ્યું છે. ઓક્ટોબરમાં કુલ નિકાસ 89.99 અબજ ડોલર રહી છે. આ અત્યાર સુધીના કોઈપણ એક મહિનામાં નોંધાયેલો સૌથી મોટો આંકડો છે. છેલ્લા 5 વર્ષોમાં કુલ નિકાસનો માસિક વૃદ્ધિ દર 29.9 ટકા રહ્યો છે, જે આ અવધિની ત્રીજી સૌથી મોટી વૃદ્ધિ છે. આની સાથે જ ઓક્ટોબરમાં કુલ વેપાર ખાધ ઘટીને 20.09 અબજ ડોલર રહી ગઈ છે. આ આંકડો વસ્તુઓની વેપાર ખાધથી અલગ છે, કારણ કે તેમાં સેવાઓનો વેપાર પણ સામેલ છે.
43 દેશોમાં ભારતીય નિકાસની માંગ વધી
નિકાસમાં વધારાની બીજી એક ખાસ બાબત એ છે કે તેનો ફાયદો અનેક દેશો સાથેના વેપારમાં જોવા મળ્યો છે. ભારતના ટોચના 50 નિકાસ બજારોમાંથી 43 દેશોમાં ઓક્ટોબર 2026 દરમિયાન પાછલા વર્ષની સરખામણીમાં નિકાસમાં વધારો થયો છે. તેનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે ભારતીય સામાનની માંગ માત્ર કોઈ એક દેશ કે ક્ષેત્ર પૂરતી સીમિત નથી રહી, પરંતુ અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં ભારતીય ઉત્પાદનોને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો છે.
સાત મહિનામાં 568.84 અબજ ડોલર થઈ કુલ નિકાસ
એપ્રિલથી ઓક્ટોબર 2026-27 દરમિયાન ભારતની કુલ નિકાસ (વસ્તુઓ અને સેવાઓ મળીને) અંદાજિત 568.84 અબજ ડોલર રહી છે. જેમાં પાછલા વર્ષની આ જ અવધિની સરખામણીમાં 16.66 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. જ્યારે આ સમયગાળા દરમિયાન કુલ આયાત 16 ટકા વધીને 662.19 અબજ ડોલર રહેવાનું અનુમાન છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ચાલુ નાણાકીય વર્ષના શરૂઆતી સાત મહિનામાં ભારતનો વિદેશી વેપાર સતત વિસ્તાર પામી રહ્યો છે.
ઓક્ટોબરના આંકડા ભારતીય નિકાસ માટે ઉત્સાહ વધારનારા છે. વસ્તુ નિકાસમાં રેકોર્ડ વધારો, સેવાઓના વેપારનો विस्तार અને અનેક દેશોમાં ભારતીય ચીજવસ્તુઓની વધતી માંગ અર્થવ્યવસ્થા માટે સકારાત્મક સંકેતો છે. જોકે, આવનારા મહિનાઓમાં નિકાસની આ જફ્તાર જળવાઈ રહે છે કે નહીં, તે વૈશ્વિક માંગ, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારની સ્થિતિ અને પ્રમુખ નિકાસ ક્ષેત્રોના પ્રદર્શન પર નિર્ભર રહેશે.
