નવી દિલ્હી : નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન્દ્ર શાહ (Balendra Shah) દ્વિપક્ષીય સંબંધોની સમીક્ષા કરવા તેમજ પરસ્પર હિતના પ્રાદેશિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવા માટે આગામી રવિવારે બે દિવસની રાજકીય મુલાકાતે (State Visit) ભારત આવી રહ્યા છે. માર્ચ મહિનામાં વડાપ્રધાન પદ સંભાળ્યા બાદ બાલેન્દ્ર શાહની આ પ્રથમ ભારત મુલાકાત હશે. વિદેશ મંત્રાલય (MEA)ના જણાવ્યા અનુસાર, તેઓ સોમવારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે વિસ્તૃત દ્વિપક્ષીય મંત્રણા કરશે.
વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના આમંત્રણ પર બાલેન્દ્ર શાહ ૨૨ થી ૨૩ નવેમ્બર દરમિયાન ભારતની મુલાકાત લેશે. મંત્રાલયે એક નિવેદનમાં કહ્યું હતું કે, “આ મુલાકાત બંને દેશો વચ્ચે નિયમિત ઉચ્ચ-સ્તરીય આદાનપ્રદાનની પરંપરાને આગળ ધપાવે છે અને ભારત તેની ‘નેબરહુડ ફર્સ્ટ’ (Neighbourhood First) નીતિ હેઠળ નેપાળ સાથેના સંબંધોને જે મહત્વ આપે છે તે દર્શાવે છે. આ પ્રવાસ દ્વિપક્ષીય ભાગીદારીને વધુ મજબૂત કરવાની અને પરસ્પર ફાયદાકારક સહયોગને આગળ વધારવાની તક પૂરી પાડશે.”
આ ક્ષેત્રમાં ભારતના વ્યૂહાત્મક હિતો માટે નેપાળ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. બંને દેશોના નેતાઓએ અવારનવાર ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના સદીઓ જૂના ‘રોટી-બેટી’ (Roti Beti)ના સંબંધોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. ચારેબાજુ જમીનથી ઘેરાયેલું (લેન્ડલોક્ડ) નેપાળ માલસામાન અને સેવાઓના પરિવહન માટે ભારત પર ખૂબ જ નિર્ભર છે. દરિયાઈ માર્ગ સુધી પહોંચવા માટે તે ભારત પર આધારિત છે અને તેની મોટાભાગની જરૂરિયાતોની આયાત ભારતમાંથી અથવા ભારતના માર્ગે કરે છે. વિદેશ મંત્રાલયે ઉમેર્યું હતું કે, ઐતિહાસિક, સાંસ્કૃતિક અને નાગરિક સંબંધોમાં મૂળ ધરાવતા આ મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધોમાં વેપાર-વાણિજ્ય, વિકાસ ભાગીદારી, ઊર્જા, જળ સંસાધનો તેમજ ભૌતિક અને ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી જેવા વિવિધ ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ જોવા મળી છે.
જોકે, મે મહિનામાં બંને દેશોના સંબંધોમાં થોડી કડવાશ જોવા મળી હતી, જ્યારે બાલેન્દ્ર શાહે ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના લાંબા સમયથી ચાલતા સરહદી વિવાદને ઉકેલવા માટે ચીન અને યુકે (UK)ની મધ્યસ્થીની માંગ કરી હતી. તેના થોડા દિવસો બાદ, નવી દિલ્હીએ સરહદી વિવાદ ઉકેલવામાં કોઈપણ ત્રીજા પક્ષની ભૂમિકાને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢી હતી અને કહ્યું હતું કે ભારત અને નેપાળ પાસે આ મુદ્દાના તમામ પાસાઓને ઉકેલવા માટે એક સ્થાપિત દ્વિપક્ષીય તંત્ર (Bilateral Mechanism) ઉપલબ્ધ છે. બંને દેશો વચ્ચે લિપુલેખ, લિમ્પિયાધુરા અને કાલાપાની વિસ્તારોને લઈને લાંબા સમયથી સરહદી વિવાદ ચાલી રહ્યો છે, જ્યાં ભારત સતત એ વાત પર મક્કમ રહ્યું છે કે આ પ્રદેશો ઉત્તરાખંડનો અભિન્ન ભાગ છે. શાહની આ મુલાકાત તમામ મતભેદો વચ્ચે ભારત-નેપાળ સંબંધોને વધુ ગાઢ બનાવવા અને સહયોગ વિસ્તારવા પર કેન્દ્રિત રહેશે.






