સિંગાપુરમાં દર વર્ષે આયોજિત થતી વૈશ્વિક સ્તરની હાઈ-લેવલ સુરક્ષા બેઠક ‘શાંગ્રી-લા સંવાદ’ (Shangri-La Dialogue) માં આ વર્ષે પણ ભારતનો દબદબો સ્પષ્ટપણે જોવા મળ્યો છે. વિશ્વભરના દેશોના રક્ષા મંત્રીઓ અને ટોચના સૈન્ય અધિકારીઓની હાજરીવાળી આ મહાબેઠકમાં આ વર્ષે કુલ 44 દેશોએ ભાગ લીધો છે. શનિવારે આ વૈશ્વિક મંચ પરથી ભાષણ આપતા અમેરિકાના નવા રક્ષા મંત્રી પીટ હેગસેથે ભારતને એક પ્રચંડ લશ્કરી મહાશક્તિ ગણાવી છે. હેગસેથે હિંદ મહાસાગરમાં સુરક્ષા અને સંતુલન જાળવવામાં ભારતીય નૌસેના અને સેનાના આધુનિકીકરણના ભરપૂર વખાણ કર્યા છે. જો કે, પોતાના સંબોધનમાં તેમણે ભારત-પાકિસ્તાન વિવાદમાં અમેરિકાની મધ્યસ્થતાનો જૂનો દાવો ફરી વહેતો કરતાં નવો વિવાદ પણ છેડ્યો છે.
ઓપરેશન સિંદૂર અને ટ્રમ્પની મધ્યસ્થતાનો દાવો, ભારતે આપ્યો સ્પષ્ટ જવાબ
અમેરિકી રક્ષા મંત્રી પીટ હેગસેથે દાવો કર્યો હતો કે ગયા વર્ષે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સર્જાયેલા ગંભીર સૈન્ય તણાવ એટલે કે ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે બંને દેશો વચ્ચે શાંતિ સ્થાપવામાં ખૂબ જ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. વાસ્તવમાં, ગયા વર્ષે જમ્મુ-કાશ્મીરના પહલગામમાં એક મોટો આતંકવાદી હુમલો થયો હતો, જેમાં 26 લોકોના મોત નીપજ્યા હતા. આ ઘટના બાદ ભારત અને પાકિસ્તાનની સેનાઓ વચ્ચે સતત 4 દિવસ સુધી ભીષણ સૈન્ય અથડામણ અને ગોળીબાર થયો હતો, જે બાદ બંને દેશો યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) માટે સંમત થયા હતા.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર અને અમેરિકા વારંવાર એવો દાવો કરી રહ્યા છે કે વ્હાઇટ હાઉસની દખલગીરીને કારણે આ યુદ્ધ ટળ્યું હતું. પરંતુ ભારતે આ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પરથી પણ અમેરિકાના આ દાવાને સ્પષ્ટપણે ફગાવી દીધો છે. નવી દિલ્હીનું શરૂઆતથી જ વલણ રહ્યું છે કે આ સીઝફાયર સમજૂતી સંપૂર્ણપણે ભારત और પાકિસ્તાન વચ્ચે સીધી દ્વિપક્ષીય વાતચીતનું પરિણામ હતું અને તેમાં ત્રીજા પક્ષ કે કોઈ પણ બાહ્ય દેશની મધ્યસ્થતાની કોઈ ભૂમિકા નહોતી. ભારતે કોઈપણ ત્રીજા દેશની દખલગીરીને સાફ શબ્દોમાં નકારી કાઢી છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મધ્યસ્થી બની રહ્યું છે પાકિસ્તાન
પીટ હેગસેથે પોતાના ભાષણમાં પાકિસ્તાનની બદલાયેલી ભૂમિકાના પણ વખાણ કર્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે પાકિસ્તાનના ફિલ્ડ માર્શલ અને વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફ આ ક્ષેત્રમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે સકારાત્મક ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે, જે એક સારો વિકાસ છે. હકીકતમાં, પાકિસ્તાન હાલના દિવસોમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી હાઈ-પ્રોફાઈલ શાંતિ વાર્તામાં બ્રિજ (મધ્યસ્થી) નું કામ કરી રહ્યું છે, કારણ કે ઈસ્લામાબાદ આ બંને દેશો સાથે સારા સંબંધો ધરાવે છે. ગત મહિને ઈસ્લામાબાદમાં બંને પક્ષો વચ્ચે એક ગુપ્ત બેઠક થઈ હતી, જો કે તેમાં કોઈ અંતિમ ડીલ થઈ શકી નહોતી. પાકિસ્તાનના પીએમ શહબાઝ શરીફે જાહેરાત કરી છે કે આગામી સમયમાં ખૂબ જ જલ્દી ઈસ્લામાબાદ ખાતે બીજા રાઉન્ડની બેઠક યોજાશે.
હથિયારોનું સંયુક્ત ઉત્પાદન: ભારત-અમેરિકા વચ્ચે ‘કો-પ્રોડક્શન’ ડીલ
ભારતની પ્રશંસા કરતા યુએસ ડિફેન્સ સેક્રેટરીએ જણાવ્યું કે, ભારત પોતાની વિશાળ સૈન્ય જરૂરિયાતોને આત્મનિર્ભરતાથી પૂરી કરવા માટે દેશમાં જ મોટી ફેક્ટરીઓ અને ડિફેન્સ સપ્લાય ચેઈન નેટવર્ક તૈયાર કરી રહ્યું છે. અમેરિકાએ ભારતની આ ક્ષમતાને ટેકો આપતા વચન આપ્યું છે કે આગામી સમયમાં બંને દેશો સાથે મળીને આધુનિક હથિયારો અને લશ્કરી સાધનોનું ઉત્પાદન કરશે, જેને સંરક્ષણની ભાષામાં કો-પ્રોડક્શન (Co-Production) કહેવામાં આવે છે. આ ભાગીદારીથી બંને દેશોના સૈન્ય સંબંધો વધુ ગાઢ બનશે.
ચીનનું વર્ચસ્વ નહીં ચલાવી લેવાય: અમેરિકાની ઇન્ડો-પેસિફિક સ્ટ્રેટેજી
અમેરિકાની એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રની વ્યાપક રણનીતિનો ઉલ્લેખ કરતા હેગસેથે સ્પષ્ટ કર્યું કે, ઇન્ડો-પેસિફિક (Indo-Pacific) વિસ્તાર હાલમાં સમગ્ર વિશ્વ માટે વ્યાપારી અને વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિએ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. અમેરિકા આ વિસ્તારમાં શક્તિનું સંતુલન ઈચ્છે છે જેથી કોઈ એક દેશ પોતાની દાદાગીરી ન ચલાવી શકે. તેમણે ચીન (China) નું સીધું નામ લઈને કડક શબ્દોમાં ચેતવણી આપી કે, ચીન સહિત કોઈપણ દેશ આ વિસ્તારમાં પોતાનું એકહથ્થુ વર્ચસ્વ થોપી શકશે નહીં. જો કે, તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે અમેરિકા ચીન સાથે સીધો સૈન્ય સંઘર્ષ નથી ઈચ્છતું અને ટ્રમ્પના શાસનકાળમાં અમેરિકા-ચીનના સંબંધો અગાઉ કરતા સુધર્યા છે.