બે વર્ષ કરતાં વધુ સમય પહેલાં ઢાકામાં એક રોષે ભરાયેલા ટોળા દ્વારા શેખ હસીનાના નિવાસસ્થાન પર હુમલો કરવામાં આવ્યા બાદ તેઓ બાંગ્લાદેશી લશ્કરી વિમાન મારફતે ભારત આવ્યા હતા. હવે એવી માહિતી સામે આવી છે કે હસીનાએ આગામી ડિસેમ્બર મહિનામાં બાંગ્લાદેશ પરત ફરવાની જાહેરાત કરી છે. ભારત પણ આ યોજના સાથે સંમત હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ અવામી લીગના પ્રમુખની સુરક્ષા અને તેમને નિષ્પક્ષ ટ્રાયલની તક મળવાની કેટલીક ચોક્કસ ખાતરીઓ સાથે જ તેમની વાપસી થાય તેવી શરતો રાખવામાં આવી છે. જી બાજુ, બાંગ્લાદેશનું કહેવું છે પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીનાની વાપસી માટેની કાનૂની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે પૂરી થઈ ચૂકી છે અને હવે અંતિમ નિર્ણય ભારતે લેવાનો છે. બાંગ્લાદેશના કાયદા પ્રધાને શનિવારે આપેલા નિવેદનમાં આ સ્પષ્ટતા કરી છે. કાયદા પ્રધાને જણાવ્યું હતું શેખ હસીના કાનૂની માર્ગે જ સ્વદેશ પરત ફરશે અને દ્વિપક્ષીય સંધિ અંતર્ગત તેમનું પ્રત્યાર્પણ એ પોતાની મેળે જ એક કાનૂની પ્રક્રિયા બની રહેશે.
મૃત્યુદંડની સજા સામે અપીલ દાખલ કરવાના અધિકાર અંગેના પ્રશ્ન પર સ્પષ્ટતા કરતા જણાવવામાં આવ્યું કે પ્રવર્તમાન કાયદા હેઠળ તેમને આ વિશેષ તક નહીં મળે. વળી, ભારતીય પક્ષ દ્વારા શેખ હસીનાને કોઈ ત્રીજા દેશમાં મોકલવા અંગે ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ બાબતે પ્રધાને જણાવ્યું હતું کہ આ સવાલનો સાચો જવાબ ભારત સરકાર જ આપી શકશે. ઉલ્લેખનીય છે કે વર્ષ 2024ના ઓગસ્ટ મહિનામાં વિદ્યાર્થીઓના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા વ્યાપક વિદ્રોહ બાદ શેખ હસીનાની સરકાર ઉથલી ગઈ હતી અને તેઓ દેશ છોડીને ભારત આવી ગયા હતા, ત્યારથી જ બાંગ્લાદેશ સતત તેમના પ્રત્યાર્પણની માંગ કરી રહ્યું છે. વર્ષ 2025ના નવેમ્બર મહિનામાં બાંગ્લાદેશના આંતરરાષ્ટ્રીય અપરાધ ટ્રિબ્યુનલે જુલાઈથી ઓગસ્ટ 2024 દરમિયાન થયેલા આંદોલન વખતે પ્રદર્શનકારીઓ પર કરવામાં આવેલી દમનકારી કાર્યવાહીના કેસમાં શેખ હસીનાને માનવતા વિરુદ્ધના અપરાધો માટે દોષિત ઠેરવ્યા હતા. તેમની ગેરહાજરીમાં ચલાવવામાં આવેલા ટ્રાયલમાં તેમને એક આરોપ હેઠળ મૃત્યુદંડ અને બીજા આરોપમાં આજીવન કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હતી, જોકે શેખ હસીનાએ આ તમામ આરોપો તેમજ સમગ્ર ન્યાયિક કાર્યવાહીને ફગાવી દીધી હતી. નવી દિલ્હીમાં વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તાએ શુક્રવારે જણાવ્યું હતું કે શેખ હસીનાનું પ્રત્યાર્પણ એ સંપૂર્ણપણે એક કાનૂની મામલો છે અને તેને કાયદાકીય પ્રક્રિયા અનુસાર જ ઉકેલવામાં આવશે.
ભારતની મુખ્ય શરતો
ભારતીય અધિકારીઓ દ્વારા એવા સંકેતો આપવામાં આવ્યા છે کہ શેખ હસીનાની વાપસીની પ્રક્રિયામાં સહાય કરવા માટે બે મહત્વની શરતો છે. પ્રથમ શરત તેમને પરત લઈ જવાની સમગ્ર પ્રક્રિયામાં બાંગ્લાદેશી સેનાની સક્રિય ભૂમિકા સાથે જોડાયેલી છે. હસીના અગાઉ બાંગ્લાદેશી સેનાના લશ્કરી વિમાન દ્વારા જ ભારત આવ્યા હતા, અને હવે ભારત ઈચ્છી રહ્યો છે તે જ સંસ્થા તેમની પરત ફરવાની જવાબદારી સ્વીકારે. બીજી શરત બાંગ્લાદેશમાં શેખ હસીના સામે ચાલી રહેલી કાનૂની કાર્યવાહી સાથે સંબંધિત છે. ભારત એવું ઈચ્છે છે કે ઢાકા દ્વારા શેખ હસીનાને મૃત્યુદંડની સજા સામે અપીલ કરવાની પૂરતી તક આપવાની ખાતરી આપવામાં આવે અને જુલાઈ મહિનામાં થયેલા નરસંહારના આરોપો પર તેમના કેસનો નવેસરથી નિષ્પક્ષ ટ્રાયલ થાય તેવી પૂરી વ્યવસ્થા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે.
