મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલા ભીષણ યુદ્ધ અને તણાવની સીધી અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડવા લાગી છે. છેલ્લા લગભગ 100 દિવસથી આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર માટેનો સૌથી મહત્વનો માર્ગ ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ બંધ હોવાને કારણે દુનિયાભરના દેશોમાં કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઇલ) અને ગેસની સપ્લાય લાઇન ખોરવાઈ ગઈ છે. આ વૈશ્વિક કટોકટી વચ્ચે ભારત સરકાર દેશમાં ઈંધણની ઉપલબ્ધતા અને કિંમતોને લઈને હાઈ એલર્ટ પર છે. કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ એક ખાસ એક્સક્લુઝિવ ઈન્ટરવ્યુમાં દેશની સચ્ચાઈ અને સરકારની આયોજનબદ્ધ રણનીતિ વિશે વિગતવાર માહિતી આપી છે.
હોર્મુઝ પર 90% આયાત નિર્ભર, છતાં કિંમતો કાબૂમાં
કેન્દ્રીય મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ ઈન્ટરવ્યુમાં એક મોટો ખુલાસો કરતા જણાવ્યું કે, ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું આશરે 90 ટકા કાચું તેલ અને અંદાજે 60 ટકા જેટલો એલપીજી (LPG) ગેસ ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ ના દરિયાઈ માર્ગેથી જ આયાત કરે છે. આટલી વિશાળ નિર્ભરતા હોવા છતાં, ભારત સરકારે પોતાની આર્થિક નીતિઓના જોરે સ્થાનિક બજારમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એલપીજી ગેસના ભાવોને આંતરરાષ્ટ્રીય સરખામણીએ બહુ વધવા દીધા નથી. મંત્રીએ દાવો કર્યો છે કે, વૈશ્વિક સ્તરે જાપાન પછી ભારત દુનિયાનો એકમાત્ર એવો દેશ છે, જેણે આ ભયંકર વૈશ્વિક કટોકટી વચ્ચે પણ પોતાના નાગરિકો માટે ઈંધણના દરો સૌથી ઓછા વધાર્યા છે.
‘ઘબરાવાની જરૂર નથી, ભારત પાસે 60 દિવસનો બેકઅપ પ્લાન છે’
દેશમાં તેલ અને ગેસની સંભવિત અછત અંગે પૂછવામાં આવેલા પ્રશ્નનો ઉત્તર આપતા હરદીપ સિંહ પુરીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે દેશવાસીઓએ કોઈ પણ પ્રકારની ચિંતા કે અફરાતફરી કરવાની જરૂર નથી. તેમણે જણાવ્યું કે, “ભારત કોઈ પણ ઈમરજન્સી સ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે સંપૂર્ણ સજ્જ છે. આપણી પાસે વર્તમાન સમયમાં આશરે 60 દિવસ સુધી અવિરત ચાલી શકે તેટલો તેલ અને ગેસનો ઈમરજન્સી રિઝર્વ ભંડાર (સ્ટ્રેટેજિક સ્ટોક) હાજર છે. જો ભવિષ્યમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય લાઇન લાંબા સમય સુધી બંધ રહે તો પણ આ રિઝર્વ ભંડાર દેશની આંતરિક જરૂરિયાતોને પૂરી કરશે અને હોસ્પિટલ, ટ્રાન્સપોર્ટ જેવી આવશ્યક સેવાઓ પર તેની કોઈ નકારાત્મક અસર થવા દેવામાં નહીં આવે. તેમણે ઉમેર્યું કે ફેબ્રુઆરી 2022 થી લઈને અત્યાર સુધી વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલની કિંમતોમાં ભારે ઉથલપાથલ થઈ છે, પરંતુ ભારત સરકારે આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણને સ્થાનિક ગ્રાહકો સુધી પહોંચવા દીધું નથી. સરકારે દેશની સપ્લાય ચેનને સતત મોનિટર કરીને દેશમાં ઈંધણની અછત વર્તાવવા દીધી નથી.
દેશી ઉત્પાદનમાં રેકોર્ડબ્રેક વધારો અને અમેરિકા સાથે નવી ડીલ
ઉર્જા ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતા વધારવા અને વૈશ્વિક સંકટથી બચવા માટે ભારતે પોતાની આંતરિક રણનીતિમાં પણ મોટો ફેરફાર કર્યો છે. મંત્રી પુરીએ જણાવ્યું કે ભારતમાં ઘરેલું સ્તરે એલપીજી ગેસનું પ્રોડક્શન (ઉત્પાદન) રેકોર્ડબ્રેક સ્તરે વધારી દેવામાં આવ્યું છે. અગાઉ જ્યાં દેશમાં દરરોજ 32000 મેટ્રિક ટન ગેસનું ઉત્પાદન થતું હતું, તે હવે સરકારી પ્રયાસોથી વધીને સીધું 54000 મેટ્રિક ટન પર પહોંચી ગયું છે.
આ સિવાય, હોર્મુઝ સંકટના કારણે મિડલ ઈસ્ટના દેશો પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ભારતે વેપારનું વૈવિધ્યકરણ (ડાયવર્સિફિકેશન) કર્યું છે. ભારતે આ વર્ષથી જ પ્રમુખ વૈશ્વિક સત્તા અમેરિકા (USA) પાસેથી મોટા પાયે એલપીજી ગેસની ખરીદી શરૂ કરી દીધી છે. આ સિવાય દુનિયાના અન્ય એવા કેટલાક સુરક્ષિત દેશો સાથે પણ વાતચીત અને કરાર કરવામાં આવ્યા છે, જ્યાંથી ભારતને કોઈપણ વિક્ષેપ વિના સસ્તા દરે કાચું તેલ અને ગેસ મળી રહે. આ મેગા પ્લાનના કારણે ભારતનું ઉર્જા ભવિષ્ય અત્યારે સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે.