યુદ્ધ વચ્ચે હોર્મુઝની ખાડીમાંથી નીકળ્યું ભારતીય જહાજ ‘નંદા દેવી’

એક તરફ જ્યાં પશ્ચિમ એશિયામાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ફરીથી ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થઈ ચૂક્યું છે અને હોર્મુઝની ખાડી (Strait of Hormuz) માં સૈન્ય સખ્તાઈ ખૂબ જ વધી ગઈ છે, ત્યાંથી સામાન્ય જહાજોનું પસાર થવું અત્યંત મુશ્કેલ બની ગયું છે. આ યુદ્ધની સ્થિતિ વચ્ચે ભારતનું એક જહાજ ખૂબ જ ઝડપથી હોર્મુઝ જલડમરુમધ્યમાંથી સફળતાપૂર્વક પસાર થઈ ગયું છે. ભારતીય ધ્વજ ધરાવતું આ જહાજ ‘નંદા દેવી’ (Nanda Devi) હાલમાં હોર્મુઝ વિસ્તારમાં પ્રવેશનાર એકમાત્ર LPG (લિક્વિડ પેટ્રોલિયમ ગેસ) વાહક જહાજ છે, જે માલના લોડિંગ માટે કતારના ‘રાસ લાફાન’ (Ras Laffan) બંદર તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.

હોર્મુઝની ખાડીમાં જહાજોની અવરજવરના આંકડા

S&P ગ્લોબલ મિન્ટ અને S&P ગ્લોબલ કોમોડિટીઝ એટ સી ના અહેવાલ અનુસાર, 7 July ના રોજ હોર્મુઝ જલડમરુમધ્યમાંથી કુલ ટ્રાન્ઝિટ (પસાર થનારા જહાજો) ની સંખ્યા 47 પર સ્થિર રહી હતી, જ્યારે ખાડી પાર કર્યા વિના પરત ફરતા જહાજોની સંખ્યામાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. 7 July ના રોજ રાત્રિના સમયે મુસાફરી કરનારા જહાજોની સંખ્યામાં ભારે વધારો નોંધાયો હતો. ઓમાનના દરિયા કિનારે આવેલા માર્ગ પરથી માત્ર એક જ જહાજ સ્પષ્ટ રીતે પસાર થતું જોવા મળ્યું હતું. સમગ્ર દિવસ દરમિયાન થયેલી કુલ સફરમાંથી 36% મુસાફરી માત્ર રાત્રિના અંધકાર દરમિયાન કરવામાં આવી હતી.

કઈ-કઈ વસ્તુઓ લઈને પસાર થઈ રહ્યા છે જહાજો?

7 July ના રોજ હોર્મુઝના દરિયાઈ ટ્રાફિકમાં 10 બલ્ક કેરિયર, 7 VLCC (વેરી લાર્જ ક્રૂડ કેરિયર્સ), 6 પ્રોડક્ટ ટેન્કર, 5 LPG ટેન્કર, 5 કન્ટેનર જહાજ અને 5 માલવાહક (કાર્ગો) જહાજો સામેલ હતા. બાકીના અન્ય કેટેગરીના નાના-મોટા જહાજો હતા. કુલ અવરજવરમાંથી માત્ર ચોથા ભાગની (એટલે કે 25%) અવરજવર જ ખાડીની અંદર આવતા જહાજોની હતી, જે 12 June પછીનો સૌથી ઓછો દૈનિક ગુણોત્તર છે. આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધના કારણે મોટાભાગના વૈશ્વિક જહાજો આ રૂટ પરથી પસાર થવામાં ભારે કતરાઈ રહ્યા છે.

જોકે, આ બાબત એવો સંકેત પણ હોઈ શકે છે કે ખાડીની અંદર પ્રવેશતા જહાજોની મોટી સંખ્યાએ રાત્રિના અંધકારમાં આ વિસ્તાર પાર કર્યો હોય. સમયના અંતરાલ (Time Lag) ને કારણે અંધારામાં થયેલી આ અવરજવરની સચોટ ઓળખ અને મોનિટરિંગ સામાન્ય રીતે થોડા સમય પછી જ શક્ય બને છે. ઉર્જા અને તેલ સંબંધિત જહાજોનો હિસ્સો કુલ વૈશ્વિક ટ્રાફિકમાં માત્ર 38% હતો, જે 28 June પછીનો સૌથી ઓછો રેશિયો છે.

અમેરિકાએ અચાનક કેમ કર્યો હતો અટેક?

કોમર્શિયલ (વ્યાપારી) જહાજો પર સતત થઈ રહેલા હુમલા છતાં ટ્રાફિકની સંખ્યામાં બહુ મોટો ફેરફાર થયો નથી. અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડે (US Central Command) જણાવ્યું છે કે 7 July ના રોજ બે વ્યાપારી જહાજોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ હુમલાના જવાબમાં અમેરિકાએ ઈરાનની સૈન્ય અસ્કયામતો પર, મુખ્યત્વે તેના વ્યૂહાત્મક હોર્મોઝગાન પ્રાંતમાં, જોરદાર એરસ્ટ્રાઈક કરી હતી. તેના વળતા પ્રહાર તરીકે ઈરાને 8 July ના રોજ બહેરીન અને કુવેતમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય મથકો (US Military Bases) પર મિસાઈલ હુમલા કર્યા હતા. આ સાથે જ અમેરિકી નાણા વિભાગે June મહિનામાં જારી કરેલું તે વિશેષ લાયસન્સ પણ તાત્કાલિક રદ કરી દીધું છે, જેના હેઠળ ઈરાનને વૈશ્વિક બજારમાં કાચું તેલ (Oil) વેચવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.