કેન્દ્ર સરકારે પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) ના નિકાસ (Export) પર લાગતા વિન્ડફોલ ટેક્સ (Windfall Tax) માં ઘટાડો કરવાનો મોટો નિર્ણય લીધો છે. સરકારના આ પગલાથી દેશની ઓઇલ રિફાઇનિંગ કંપનીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બળતણની નિકાસ કરવા પર હવે પહેલાની સરખામણીએ ઓછો ટેક્સ ચૂકવવો પડશે. સરકારી આદેશ અનુસાર આ નવા દરો તાત્કાલિક અસરથી લાગુ કરી દેવામાં આવ્યા છે.
ટેક્સમાં કેટલો કાપ મૂકાયો?
પેટ્રોલ: પેટ્રોલના નિકાસ પરની ડ્યુટી 3.5 rupees પ્રતિ લીટરથી ઘટાડીને શૂન્ય (0) કરી દેવામાં આવી છે.
ડીઝલ: ડીઝલ નિકાસ પરનો ટેક્સ 25.5 rupees પ્રતિ લીટરથી ઘટાડીને 24 rupees પ્રતિ લીટર કરવામાં આવ્યો છે.
વિમાન બળતણ (ATF): એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ પરનો ટેક્સ 22 rupees પ્રતિ લીટરથી ઘટાડીને 19.5 rupees પ્રતિ લીટર નક્કી કરાયો છે.
કંપનીઓને શું થશે ફાયદો?
વિન્ડફોલ ટેક્સ ઘટવાથી રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (RIL) અને નાયરા એનર્જી (Nayara Energy) જેવી ખાનગી અને સરકારી ઓઇલ રિફાઇનિંગ કંપનીઓના પ્રોફિટ માર્જિનમાં સુધારો થશે. જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે રિફાઇનિંગ માર્જિનમાં ઉતાર-ચઢાવ આવે છે, ત્યારે સરકાર ટેક્સ ઘટાડીને કંપનીઓને રાહત આપે છે જેથી તેમનો નિકાસ વેપાર પ્રભાવિત ન થાય અને ચોખ્ખો નફો જળવાઈ રહે. સરકાર દર પખવાડિયે આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અને રિફાઇનિંગ માર્જિનના આધારે આ ટેક્સની સમીક્ષા કરે છે.
શું સામાન્ય જનતા માટે પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તું થશે?
જો તમે વિચારી રહ્યા હોવ કે આ નિર્ણયથી પેટ્રોલ પંપ પર સામાન્ય જનતાને સસ્તું બળતણ મળશે, તો એવું નથી. આ ટેક્સ માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નિકાસ કરવામાં આવતા ઇંધણ પર જ લાગુ થાય છે. તેથી દેશના સ્થાનિક પેટ્રોલ પંપ પર મળતા પેટ્રોલ અને ડીઝલના રિટેલ ભાવ પર તેની કોઈ સીધી અસર પડશે નહીં.
વિન્ડફોલ ટેક્સનો ઇતિહાસ: 2022 થી માર્ચ 2026 સુધીની સફર
સરકારે સૌપ્રથમ July 2022 માં સ્થાનિક તેલ ઉત્પાદકો અને રિફાઇનર્સ પર વિન્ડફોલ ટેક્સ લગાવવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. તે સમયે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કચૂં તેલના ભાવ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયા હતા અને કંપનીઓ વિદેશમાં ઇંધણ વેચીને અણધાર્યો નફો કમાઈ રહી હતી. સરકારે આ નફા પર અંકુશ લગાવવા અને દેશમાં પુરવઠો જાળવી રાખવા આ લેવી શરૂ કરી હતી, જેને 2 વર્ષ પછી બજાર સામાન્ય થતાં હટાવી લેવાઈ હતી.
ત્યારબાદ, ઈરાન સાથેના અમેરિકા-ઈઝરાયેલ યુદ્ધ દરમિયાન આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ફરી મોટો ઉછાળો આવ્યો હતો. વૈશ્વિક બજારની બદલાયેલી સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારે March 2026 માં વિન્ડફોલ ટેક્સ ફરીથી લાગુ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.