દર વર્ષે 9 ડિસેમ્બરને આંતરરાષ્ટ્રીય ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી દિવસ (ઇન્ટરનેશનલ એન્ટી-કરપ્શન ડે) તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસનો મુખ્ય હેતુ વિશ્વભરમાં ભ્રષ્ટાચાર અંગે જાગૃતિ ફેલાવવાનો,
એની નકારાત્મક અસરોને સમજાવવાનો અને લોકોને ભ્રષ્ટાચાર સામે સક્રિય લડત આપવા પ્રેરિત કરવાનો છે. 9 ડિસેમ્બર 2003ના રોજ સંયુક્ત રાષ્ટ્રે ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલન અપનાવ્યું હતું, માટે આ તારીખને વૈશ્વિક પ્રતિબદ્ધતા તરીકે અપનાવવામાં આવી. ભ્રષ્ટાચાર માત્ર કાયદાકીય ગુનો નથી, પણ સમાજના વિકાસને રોકનાર ઊંડો ઘા છે. માટે લોકોને સજાગ બનાવવું, સરકાર અને સંસ્થાઓને પારદર્શક અને ઈમાનદાર વ્યવસ્થાઓ અમલમાં મૂકવા પ્રોત્સાહિત કરવું એ આ દિવસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ છે. વર્ષ 2025ની થીમ પણ એ જ સંદેશને વધુ મજબૂત બનાવે છે. યુવાનોને ભ્રષ્ટાચાર સામેની લડતમાં જોડવા અને આવનારી પેઢી માટે ઈમાનદારીનો માર્ગ બનાવવાનો.
ચાલો જાણીએ વિશ્વના ટોપ 10 સૌથી વધુ ભ્રષ્ટ દેશો વિશે…
CPI માં ક્રમાંક અને સ્કોર કેવી રીતે નક્કી થાય છે?

ભ્રષ્ટાચાર ધારણા સૂચકાંક (CPI) માં દેશનો સ્કોર અને ક્રમાંક ટ્રાન્સપરન્સી ઇન્ટરનેશનલ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. આ સૂચકાંક જાહેર ક્ષેત્રના ભ્રષ્ટાચારની ધારણાને માપે છે. સ્કોર એ દેશને 0થી 100ની વચ્ચે આપવામાં આવેલ મૂલ્ય છે, જ્યાં 0નો અર્થ છે સૌથી વધુ ભ્રષ્ટાચાર અને 100નો અર્થ છે સૌથી વધુ સ્વચ્છતા. આ સ્કોર નક્કી કરવા માટે, ટ્રાન્સપરન્સી ઇન્ટરનેશનલ વિવિધ સ્રોતોમાંથી ડેટા એકત્રિત કરે છે, જેમાં નિષ્ણાત મૂલ્યાંકનો અને વ્યવસાય સર્વેક્ષણોનો સમાવેશ થાય છે. 13 જુદા જુદા ડેટા સ્રોતોનો ઉપયોગ કરીને એક જટિલ પદ્ધતિ દ્વારા સરેરાશ સ્કોરની ગણતરી કરવામાં આવે છે, જે ખાતરી કરે છે કે મૂલ્યાંકન વિશ્વસનીય અને સુસંગત રહે. આ સ્કોરના આધારે, દેશોને ક્રમાંક આપવામાં આવે છે, જેમાં સૌથી વધુ સ્કોર ધરાવતો દેશ ટોચના ક્રમાંક પર હોય છે અને સૌથી ઓછો સ્કોર ધરાવતો દેશ (દા.ત., 180મો) સૌથી નીચેના ક્રમાંક પર હોય છે. આમ, સ્કોર ભ્રષ્ટાચારનું સ્તર દર્શાવે છે, જ્યારે ક્રમાંક અન્ય દેશોની તુલનામાં એ દેશનું સ્થાન દર્શાવે છે.
સાઉથ સુદાન

સાઉથ સુદાન CPI 2024માં 100માંથી 8 સ્કોર સાથે 180મો અને સૌથી ભ્રષ્ટ દેશ છે. આફ્રિકામાં આવેલો આ દેશ 2011માં સ્વતંત્રતા મેળવ્યા પછીથી ગૃહયુદ્ધ અને આંતરિક સંઘર્ષોથી ઘેરાયેલો રહ્યો છે. અહીં ભ્રષ્ટાચારનું મુખ્ય કારણ દેશની મુખ્ય આવક સ્રોત એવા ઓઇલ ક્ષેત્ર પરનું રાજકીય નિયંત્રણ છે, જે સંપૂર્ણપણે અસ્પષ્ટ છે. સત્તાધારી વર્ગ અને સૈન્યના કમાન્ડરો દ્વારા સરકારી ભંડોળ, ખાસ કરીને ઓઇલની આવકની મોટા પાયે ઉચાપત કરવામાં આવે છે, જેના કારણે સામાન્ય નાગરિકો માટે સરકારી સેવાઓ અને વિકાસ લગભગ શૂન્ય છે.
સોમાલિયા

સોમાલિયા સતત ભ્રષ્ટ દેશોની યાદીમાં ટોચ પર રહે છે. 2024માં CPI સ્કોર 100માંથી 9 છે ભ્રષ્ટ દેશોમાં એનો ક્રમાંક 179 છે. પૂર્વ આફ્રિકામાં આવેલા આ રાષ્ટ્રમાં દાયકાઓથી કેન્દ્રીય સરકારનો અભાવ રહ્યો છે, જે ભ્રષ્ટાચાર માટે ફળદ્રુપ જમીન પૂરી પાડે છે. આતંકવાદી જૂથો જેમ કે અલ-શબાબનો વ્યાપક પ્રભાવ અને કાયદાના શાસનનું સંપૂર્ણ પતન ભ્રષ્ટાચારને પોષે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સહાય સહિતના જાહેર ભંડોળના સંચાલન માટે કોઈ વિશ્વસનીય વ્યવસ્થા કે જવાબદેહી ન હોવાથી, સોમાલિયા સંઘર્ષ અને ભ્રષ્ટાચારના દુષ્ટ ચક્રમાં ફસાયેલું છે.
વેનેઝુએલા

દક્ષિણ અમેરિકામાં આવેલું વેનેઝુએલા CPI 2024માં 100માંથી 10 સ્કોર ધરાવે છે. 178 રેન્ક સાથે સૌથી વધુ ભ્રષ્ટ દેશોમાં ત્રીજા ક્રમે છે. આ દેશની દુર્દશાનું મૂળ એના ઓઇલ-આધારિત અર્થતંત્રના પતનમાં છે, જેનું સંચાલન રાજકીય વર્ગ દ્વારા બેફામ રીતે કરવામાં આવ્યું છે. દેશના સંસાધનો પર રાજકીય રીતે નિયંત્રિત “ક્લેપ્ટોક્રેસી” (ચોરોનું શાસન) છવાયેલું છે, જેમાં સત્તાધારી નેતાઓ રાષ્ટ્રીય સંપત્તિને અંગત હિતો માટે વાપરે છે. આ ભ્રષ્ટાચારે વેનેઝુએલાને ગંભીર આર્થિક અને માનવતાવાદી સંકટમાં ધકેલી દીધું છે.
સીરિયા

સીરિયા, મધ્ય પૂર્વમાં આવેલું એક રાષ્ટ્ર, CPI 2024માં 100માંથી 13 સ્કોર ધરાવે છે. ભ્રષ્ટાચારમાં 177 ક્રમાંક ધરાવતો આ દેશ એક દાયકાથી ચાલી રહેલા વિનાશક ગૃહયુદ્ધને કારણે અહીંની સરકારી સંસ્થાઓ પડી ભાંગી છે. સત્તાવાદી શાસન ભ્રષ્ટાચારને એક સાધન તરીકે ઉપયોગ કરે છે, જ્યાં સરકારી અને સૈન્ય અધિકારીઓ લૂંટ, ચેકપોઇન્ટ ફી અને માનવતાવાદી સહાયની ચોરી દ્વારા સત્તા અને સંપત્તિ જાળવી રાખે છે. યુદ્ધે અહીં કાયદાનું શાસન લગભગ સમાપ્ત કરી દીધું છે, જે સંગઠિત ભ્રષ્ટાચારને અનિયંત્રિત રીતે ચાલવા દે છે.
યમન

યમનનો CPI 2024 સ્કોર 16/100 છે. અરબી દ્વીપકલ્પ પર આવેલો આ દેશ લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને સત્તાના વિભાજનથી પીડાય છે. જેનો ક્રમાંક 176મો છે. હૂતી બળવાખોરો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત સરકાર વચ્ચેની ખેંચતાણથી જાહેર સંસ્થાઓ લગભગ નિષ્ક્રિય છે. અહીં ભ્રષ્ટાચાર મુખ્યત્વે સંઘર્ષ સાથે જોડાયેલો છે, જેમાં સશસ્ત્ર જૂથો દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય સહાય અને મર્યાદિત સરકારી સંસાધનોની ચોરી કરવામાં આવે છે, જેનાથી દેશની માનવતાવાદી કટોકટી વધુ વકરી છે.
લિબિયા

લિબિયા, ઉત્તર આફ્રિકામાં આવેલું એક રાષ્ટ્ર, CPI 2024માં 100માંથી 16 સ્કોર ધરાવે છે. મોઅમ્મર ગદ્દાફીના પતન પછી આ દેશ અનેક હરીફ સરકારો અને સશસ્ત્ર જૂથોમાં વહેંચાઈ ગયો છે. દેશના તેલ સંસાધનોની આવક પર વિવિધ જૂથો નિયંત્રણ મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે, જેના કારણે ભંડોળની ગેરવહીવટ અને ભ્રષ્ટાચારનું ઊંચું સ્તર પ્રવર્તે છે. આર્થિક સંસ્થાઓનું સંચાલન અંધાધૂંધીભર્યું છે, અને કાયદાનો અમલ અત્યંત નબળો છે. દેશનો ભ્રષ્ટાચાર ક્રમાંક 176 છે.
વિષુવવૃત્તીય ગિની

મધ્ય આફ્રિકામાં સ્થિત આ દેશનો CPI 2024 સ્કોર 16/100 છે. આ દેશમાં ભ્રષ્ટાચારનું મૂળ કારણ દાયકાઓથી સત્તા પર રહેલા સત્તાવાદી શાસન અને પેટ્રોલિયમની આવક પર શાસક પરિવારનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ છે. આ દેશનો ભ્રષ્ટાચાર ક્રમાંક પણ 176 છે. જાહેર સંપત્તિને ખાનગી લાભ માટે વાપરવામાં આવે છે અને સગાવાદ (ક્રોનીઝમ) દ્વારા શાસક વર્ગ વૈભવી જીવન જીવે છે, જ્યારે દેશની બહુમતી વસ્તી ગરીબીમાં જીવવા મજબૂર છે.
તુર્કમેનિસ્તાન

મધ્ય એશિયામાં આવેલું તુર્કમેનિસ્તાન CPI 2024માં 17/100 સ્કોર ધરાવે છે. આ દેશ વિશ્વના સૌથી સત્તાવાદી અને બંધ સમાજો પૈકીનો એક છે, જ્યાં સરકાર તમામ રાજકીય અને આર્થિક ગતિવિધિઓ પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ ધરાવે છે. પારદર્શિતાનો સખત અભાવ અને જવાબદેહીના અભાવને કારણે ભ્રષ્ટાચાર સરકારના દરેક સ્તરે વ્યાપી ગયો છે. રાજ્યના સંસાધનો અને જાહેર કરારોનું સંચાલન વ્યક્તિગત હિતોને આધારે થાય છે.
ઉત્તર કોરિયા

પૂર્વ એશિયામાં સ્થિત ઉત્તર કોરિયાનો CPI 2024 સ્કોર 17/100 છે. અહીંની સંપૂર્ણ સરમુખત્યારશાહી ને કારણે ભ્રષ્ટાચાર એક જીવનશૈલી બની ગયો છે. સરકારી અધિકારીઓ અને પક્ષના સભ્યો દ્વારા સંગઠિત રીતે ભ્રષ્ટાચાર કરવામાં આવે છે, અને નાગરિકોને તેમની મૂળભૂત જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે પણ લાંચ આપવાની ફરજ પડે છે. કાયદાનું શાસન શાસક પક્ષના ઈશારે ચાલે છે, જેના કારણે નાગરિકો માટે ન્યાય અને જવાબદેહી મેળવવી અશક્ય છે. ભ્રષ્ટાચાર આંક 170 છે.
નિકારાગુઆ

મધ્ય અમેરિકામાં આવેલું નિકારાગુઆ CPI 2024 માં 17/100 સ્કોર ધરાવે છે. આ દેશમાં તાજેતરના વર્ષોમાં ભ્રષ્ટાચાર વધવાનું મુખ્ય કારણ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા સરકારના તમામ પાસાઓ પર સત્તાનું કેન્દ્રીકરણ છે, જેનાથી વિપક્ષ અને નાગરિક સમાજનો અવાજ દબાવી દેવામાં આવ્યો છે. સંસ્થાકીય ભ્રષ્ટાચાર, રાજકીય ક્રોનીઝમ અને મનમાનીભર્યા સરકારી કરારોને કારણે જાહેર ભંડોળનો દુરૂપયોગ સામાન્ય બની ગયો છે, જે દેશની લોકશાહી માળખાને નબળું પાડે છે.
હેતલ રાવ