મેવાડના રાજા, મહાન યોદ્ધા અને શાસકોમાંના એક મહારાણા પ્રતાપનો જન્મ 9 મે 1540ના રોજ રાજસ્થાનના કુંભલગઢમાં થયો હતો. 9મી મેના રોજ દેશભરમાં મહાન રાજા મહારાણા પ્રતાપની જન્મજયંતિની ઉજવણી કરવામાં આવે છે.ખાસ કરીને આ દિવસ રાજસ્થાનના લોકો માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ દિવસ છે. મેવાડના શાસકને સૌથી બહાદુર રાજપૂત યોદ્ધાઓમાંના એક ગણવામાં આવતા હતા અને તેઓ મુઘલો સામેની તેમની યાદગાર લડાઈઓ માટે જાણીતા છે.9મી મેનો દિવસ તેમની બહાદુરી અને હિંમતની યાદમાં ઉજવણી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
નોંધનીય છે કે મહારાણા પ્રતાપ જયંતિ દર વર્ષે 9 મેના રોજ એ મહાન યોદ્ધાના સન્માનમાં ઉજવવામાં આવે છે જેમણે મુઘલ સામ્રાજ્ય સામે લડત આપી અને તેમના લોકોની સ્વતંત્રતાની રક્ષા કરી.આ દિવસે રાજસ્થાનના લોકો તેમના યોગદાનને યાદ કરવા વિવિધ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરીને મહાન યોદ્ધાને શ્રદ્ધાંજલિ આપે છે.
ઈતિહાસ
મહારાણા પ્રતાપ સમ્રાટ રાણા ઉદય સિંહના પુત્ર અને અનુગામી હતા. 1572 માં તેમના પિતાના મૃત્યુ પછી વરિષ્ઠ દરબારીઓ માનતા હતા કે પ્રતાપ રાજા માટે આદર્શ ઉમેદવાર છે અને તેમના અસાધારણ ગુણો તે સમયે મુઘલો સામે લડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. 1572 માં, મહારાણા પ્રતાપે તેમના પિતાની ગાદી સંભાળી અને મેવાડ પર શાસન કર્યું. અગાઉના રાજપૂત સમ્રાટોથી વિપરીત મહારાણા પ્રતાપે તેમનો સામનો કરતી વિશાળ મુઘલ સૈન્યનો પ્રતિકાર કર્યો, તેમના અંતિમ શ્વાસ સુધી બહાદુરીપૂર્વક લડ્યા.
તે રાજપૂતની બહાદુરી, ભક્તિ અને શૌર્યને તેના લોકો અને આગામી પેઢીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. મહારાણા પ્રતાપે અગિયાર મહિલાઓ સાથે લગ્ન કર્યા હતા, તેમને પાંચ પુત્રીઓ અને સત્તર પુત્રો હતા. તેમણે 1557 માં મહારાણી અજબદે પુનવાર સાથે પ્રથમ વખત લગ્ન કર્યા.તેમના સૌથી મોટા પુત્રનું નામ અમરસિંહ I હતું, જેઓ પાછળથી તેમના અનુગામી બન્યા અને મેવાડના શાસક બન્યા.
મહારાણા પ્રતાપ મેવાડના 13મા રાજા હતા. તે 25 ભાઈ-બહેનોમાં સૌથી મોટા હતા. મહારાણા પ્રતાપનું જીવન સંઘર્ષોથી ભરેલું હતું અને તેમને જીવનભર ઘણી લડાઈઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. જ્યારે મુઘલોએ ચિત્તોડગઢ પર હુમલો કર્યો ત્યારે તેમના પિતાએ ભાગવું પડ્યું અને મહારાણા પ્રતાપને મુશ્કેલ સંજોગોમાં ઉછરવા પડ્યા. મહારાણા પ્રતાપ એક બહાદુર યોદ્ધા હતા, અને તેમણે તેમના રાજ્ય અને તેમના લોકોની સ્વતંત્રતાના રક્ષણ માટે મુઘલો સામે લડ્યા હતા.
હલ્દીઘાટીનું યુદ્ધ
18 જૂન 1576 ના રોજ, હલ્દીઘાટીના યુદ્ધમાં મહારાણા પ્રતાપ સિંહ આમેરના માન સિંહ I ની આગેવાની હેઠળ અકબરની સેના સામે લડ્યા. મુઘલો જીત્યા અને મોટી સંખ્યામાં મેવાડીઓને મારી નાખ્યા, પરંતુ મહારાણા પ્રતાપને પકડવામાં નિષ્ફળ ગયા. આ યુદ્ધ ગોગુંડા નજીક એક સાંકડા પહાડી વિસ્તારમાં થયું હતું, જે હાલમાં રાજસ્થાનમાં રાજસમંદ તરીકે ઓળખાય છે. પ્રતાપ સિંહની તરફેણમાં લગભગ 3 હજાર ઘોડેસવારો અને 400 થી વધુ ભીલ તીરંદાજો હતા. અંબરનો માન સિંહ, જેણે 5-10 હજાર સૈનિકોની સેનાનું નેતૃત્વ કર્યું હતું, તે મુઘલ સેનાપતિ હતા. છ કલાકથી વધુ સમય સુધી ચાલેલા ભીષણ યુદ્ધ પછી મહારાણા ઘાયલ થયા.
મુઘલો ઉદયપુરમાં મહારાણા પ્રતાપ સિંહ અથવા તેમના કોઈ નજીકના પરિવારના સભ્યોને નષ્ટ અથવા કબજે કરવામાં અસમર્થ હતા,જેના કારણે હલ્દીઘાટીની જીત અર્થહીન હતી. જેમ જેમ સામ્રાજ્યનું ધ્યાન ઉત્તર-પશ્ચિમ તરફ ગયું તેમ પ્રતાપ અને તેની સેનાએ તેના આધિપત્યના પશ્ચિમી વિસ્તારો પર ફરીથી કબજો કર્યો. સંખ્યા 16 એ હકીકત હોવા છતાં કે પ્રતાપ સુરક્ષિત રીતે છટકી શક્યો હતો, યુદ્ધ બે સેનાઓ વચ્ચેના મડાગાંઠને તોડવામાં સફળ થયું ન હતું. આ પછી અકબરે રાણા સામે સંયુક્ત યુદ્ધ કર્યું અને તેના અંત સુધીમાં તેણે ગોગંડા, ઉદયપુર અને કુંભલગઢ પર કબજો કર્યો.
મહારાણા પ્રતાપનું મૃત્યુ
મહારાણા પ્રતાપ સિંહનું 19 જાન્યુઆરી 1597ના રોજ ચાવંડમાં 56 વર્ષની વયે શિકાર અકસ્માતમાં થયેલી ઈજાઓને કારણે અવસાન થયું હતું. તેમના સૌથી મોટા પુત્ર, અમરસિંહ I તેમના અનુગામી બન્યા. પ્રતાપે તેમના મૃત્યુ પથારીએ તેમના પુત્રને મુઘલોને શરણાગતિ ન આપવા અને ચિત્તોડ પર ફરીથી નિયંત્રણ મેળવવા માટે કહ્યું.
પિતા ભાવેશભાઇ રિક્ષા ચલાવીને પત્ની અને ત્રણ સંતાનોનું ભરણ પોષણ કરે છે. ભાવેશભાઇના બીજા બે પુત્ર પણ અભ્યાસ કરે છે. જીગ્નેશ કહે છે, “હવે આગળ CAનો અભ્યાસ કરવો છે. મારા માતા-પિતાએ મારા માટે ખૂબ મહેનત કરી છે. CA બનીને હું એમનો બોજ હળવો કરીશ.
જો કે કુદરતીના સાથે ઘનિષ્ઠ લગાવને કારણે એમણે નક્કી કર્યુ કે પુત્રને પણ ટ્રેકિંગ લવર બનાવવો. જેથી એમણે નક્કી કર્યું કે પુત્ર વજ્ર મેવાડાનો ત્રીજો જન્મ દિવસ 3જા સૌથી ઊંચા પર્વત પર ઉજવવો. અને આ પવર્ત એટલે કંચનજંઘા.
ચિત્રલેખા.કોમ સાથે વાત કરતા વિક્કી મેવાડા કહે છે કે, “મને પહેલેથી જ હળવા ફરવાનો ખૂબ જ શોખ માટે નવી નવી જગ્યાએ જવાનું ગમે. 2009થી હું ટ્રેકિંગ કરું છું લગ્ન પછી મારી પત્ની નેનશી પણ મારી સાથે જોડાયા. જ્યારે વજ્રનો જન્મ થયો ત્યારે અમે ખૂબ જ ખુશ હતા. વજ્ર એક વર્ષનો હતો ત્યારે જ અમે નક્કી કરી લીધું હતું કે એની ત્રીજી બર્થડે ઝોંગરી પર્વત પર જઈને ઉજવીશું. પછી એ તરફ તૈયારી શરૂ કરી વજ્ર જેમ જેમ મોટો થતો ગયો એમ અમે એને ટ્રેનિંગ આપતા”.
“ઝોંગરી ટ્રેકિંગ પર જતા પહેલા પ્રેક્ટિસના ભાગરૂપે વજ્ર માતા પિતા સાથે 3000થી 4000 ફૂટની ઉંચાઈ પર બેંગ્લોરમાં નજીકના સ્થળે જઈ આવ્યો છે. જેના કારણે ઝોંગરી જતા એને વધારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો નથી”. વિકી ભાઈ કહે છે, “ટ્રેકિંગના 6 દિવસ દરમિયાન આમારી સાથે વજ્રે ખુબ જ એન્જોય કર્યું. હવે અમે વજ્રના ચોથા જન્મ દિવસ માટે નેપાળ ફરવા જવાનો પ્લાન બનાવી રહ્યા છીએ. એ ઉપરાંત આઠ કે દસ વર્ષની ઉંમરમાં નેપાળમાં અન્નપૂર્ણા હિલ્સ પર જવાનો પણ વિચાર છે. ટ્રેકિંગ દરમિયાન અમને જીવનભરનું સંભારણું મળ્યું. મારા દીકરા વજ્રનો જન્મ દિવસ અમને જીવનભર યાદ રહેશે. જેનું અન્ય એક કારણ એ પણ છે કે ત્યાંના ગાઈડે બૌદ્ધ ધર્મ પ્રમાણે પૂજા પણ કરાવી હતી. યુક્સોમ ગામના લોકોના મતે પ્રમાણે ઝોંગરી જનાર વજ્ર સૌથી નાનો બળક છે”.
