ક્રિકેટના વર્લ્ડકપનો ઉન્માદ જો ઓસરી ગયો હોય તો આજે મજાક લાગતી, પણ આવતીકાલે સમાજ માટે ભયાવહ 
સાબિત થનાર એક ટેકનોલોજી વિશે વાત કરવી છે. એ ટેકનોલોજીનું નામ તો તમે આજકાલ છાપાઓમાં વાંચતા જ હશોઃ ડીપફેક ટેકનોલોજી.
યાદ હોય તો હમણાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી બહેનો સાથે ગરબે ઘૂમતા હોય એવો એક વિડીયો વાઇરલ થયેલો. વિડીયો જોતાં પહેલી નજરે તો એ અદ્દલોદલ નરેન્દ્રભાઇ જ લાગે એટલે કાયમ ચાપલૂસી માટે તૈયાર એવા ભાજપના કેટલાક (અતિ) ઉત્સાહી કાર્યકરો-અગ્રણીઓએ તો એ વિડીયો પોતાના તરફથી સોશિયલ મિડીયામાં મૂકી ય દીધો, પણ પછી ખુદ નરેન્દ્રભાઇએ ફોડ પાડવા પડ્યો કે, એ વિડીયોમાં હું નથી, કોઇએ નકલી વિડીયો બનાવ્યો છે!
બસ, આ નકલી વિડીયો એટલે ડીપફેક ટેકનોલોજી. એમ તો, થોડાક દિવસ પહેલાં અભિનેત્રી રશ્મિકા મંદાનાનો પણ આવો જ એક ફેક વિડીયો વાઇરલ થયો ત્યારે ય હોહા મચી ગયેલી. આ વિડીયો પણ ડીપફેક ટેકનોલોજીની જ ‘ભયાનક કમાલ’ હતી. ફોટોશોપની મદદથી એક વ્યક્તિના ચહેરા પર બીજાનો ચહેરો લગાડવાના કે તસવીરનું બેકગ્રાઉન્ડ બદલીને નકલી ઇમેજીઝ બનાવવાના દિવસો ગયા. હવે તો વ્યક્તિના અસલી વિડીયો અને અસલી અવાજ વાપરી બનાવટી વિડીયો બનાવીને એના મુખે બનાવટી શબ્દો મૂકી શકો એ દિવસો આવ્યા છે. આપણે જેને આર્ટીફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સ એટલે કે એઆઇ કહીએ છીએ એની શેતાની બાયપ્રોડ્કટ એટલે ડીપફેક ટેકનોલોજી.
સાદી ભાષામાં સમજીએ તો, ડીપફેક એ ફોટોશોપથી એક-બે નહીં, અનકે ડગલાં આગળ એવી ટેકનોલોજી છે, જેમાં એઆઇના ડીપ લર્નિંગનો ઉપયોગ કરીને નકલી વિડીયો બનાવી શકાય છે. પાવરફૂલ ગ્રાફીક્સ ધરાવતા હાઇએન્ડ કમ્પ્યુટરની મદદથી તમે કોઇપણ વ્યક્તિની ઇમેજ બનાવી શકો છો. એના વિડીયો ક્રિએટ કરી શકો છો. તદ્દન કાલ્પનિક ચહેરો બનાવીને એના નામના સોશિયલ મિડીયા એકાઉન્ટ્સ પણ ક્રિએટ કરી શકો છો. પહેલાં એઆઇ અલ્ગોરિધમ એન્કોડરની મદદથી બે વ્યક્તિની ઇમેજના અનેકગણા શોટ્સ ક્રિએટ કરવામાં આવે છે. એ પછી એઆઇ બંને ઇમેજમાં રહેલી સામ્યતાને ઓળખી લે છે અને પછી એમાંથી પ્રોસેસ કરેલી ઇમેજને ડીકોડરની મદદથી નવી ઇમેજ ક્રિએટ કરાય છે.
વર્ષ 2017માં રેડિટના એક યુઝરે ગેલ ગેડોટ, ટેલર સ્વીફ્ટ, સ્કાર્લેટ જોન્સન જેવી સેલેબ્રિટીઓના ચહેરાઓ સાથે એક પોર્નોગ્રાફીક વિડીયો ક્લિપ પોસ્ટ કરી એ પછી આ ટેકનોલોજી ચર્ચામાં આવી. આપણે ત્યાં પણ અગાઉ 2020માં દિલ્હી ભાજપના નેતા મનોજ તિવારીનો હિન્દી અને હરિયાણવીમાં બોલતા હોય એવા બે બનાવટી વિડીયો બહાર આવેલા. બરાક ઓબામા, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, પુતીન, માર્ક ઝુકરબર્ગ પણ ડીપફેકની ઝપેટમાં આવી ચૂક્યા છે. જાણીતા લોકો એનો શિકાર બને એના બે કારણ છેઃ એક તો, આવા લોકોના વિડીયોઝ અને ઇમેજીઝ ઇન્ટરનેટ પર આસાનીથી મળી જાય છે અને બે, સેલેબ્રિટીઓના કારણે જ આવા વિડીયો વાઇરલ થાય છે, સોશિયલ મિડીયા સેન્સેશન ક્રિએટ કરી શકાય છે.
ડીપફેક એ ભવિષ્યમાં કેટલું ખતરનાક પૂરવાર થઇ શકે છે એનો ખ્યાલ જ બિહામણું ચિત્ર ઉપસાવે છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કાંઇ એમને એમ જ એની ગંભીરતા તરફ આંગળી નથી ચીંધી. કેન્દ્ર સરકારે પણ સોશિયલ મિડીયા પ્લેટફોર્મ્સને આ દિશામાં કડક ચેતવણી આપીને આઇટી રૂલ્સમાં કડક બદલાવના નિર્દેશ આપ્યા છે. એની ગંભીરતા સમજવા બે જ બાબત વિચારવી પર્યાપ્ત છેઃ
એકઃ ફેક ન્યૂઝની માફક ડીપફેકનો પણ ચૂંટણીમાં બેફામ ઉપયોગ. આજે નરેન્દ્ર મોદીનો વિડીયો બન્યો તો આવતીકાલે રાહુલ ગાંધીનો ય વિડીયો બની શકે છે. ચૂંટણીના સમયે એકબીજાને બદનામ કરવા વિરોધી નેતાના મુખે કાંઇપણ બોલાવીને કે એ ક્ષોભજનક સ્થિતિમાં મૂકાય એવા વિડીયો વાઇરલ કરી શકાય છે. સામાન્ય ટેકનોલોજીથી મોર્ફ કરેલા ફોટોગ્રાફ્સ કે વિડીયો કરતાં ડીપફેક અનેકગણા વાસ્તવિક લાગ છે અને સામાન્ય લોકો માટે એ ડીપફેક છે એ ઓળખવું મુશ્કેલ હોય છે. દરેક રાજકીય પક્ષ પોતાના આઇટી સેલની મદદથી આવા વિડીયો વાઇરલ કરવા માંડે તો જે અંધાધૂંધી સર્જાય એની કલ્પના કરી લો. હાર-જીત જેની થાય એની, પણ સરવાળે તો એમાં લોકો અને લોકશાહી જ હારશે.
બેઃ સપ્ટેમ્બર, 2019માં એઆઇ કંપની ડીપટ્રેસે ડીપફેકથી બનેલા 15000 થી વધારે વિડીયો શોધ્યા હતા એમાંથી લગભગ 96 ટકા વિડીયો પોર્નોગ્રાફીક હતા! રશ્મિકા મંદાનાનો ડીપફેક વિડીયો તો આની સરખામણીએ કાંઇ ન કહેવાય (અફકોર્સ, એ પણ સાંખી લેવા જેવું કૃત્ય તો નથી જ), પણ આ વાત સમાજ સામે લાલબત્તી તો છે જ. જેમ આ ટેકનોલોજી વધારે સુગમ બનતી જશે એમ સેલેબ્રિટી મહિલાઓ એનો વધારે આસાનીથી શિકાર બનતી જશે. કોઇપણ મહિલાને બદનામ કરવા માટે ડીપફેક હાથવગું સાધન બની શકે છે.
વિચાર કરો, હજુ આપણે ફેક ન્યૂઝના દૂષણને અટકાવી શક્યા નથી એમાં ડીપફેકનો ખતરો માથે તોળાઇ રહ્યો છે. એને નાથવાની ટેકનોલોજી તો શોધાય ત્યારે, પણ હાલ તો ઇન્ટનેટ અને સોશિયલ મિડીયા યુઝર તરીકે આપણી પુખ્તતા અને સમજદારી જ એમાંથી બચાવી શકે છે. બાકી તો એવું છે ને કે, રોક સકો તો રોક લો!
(લેખક ચિત્રલેખા.કોમ ના એડિટર છે.)
આજનો દિવસે સાવચેતી રાખવી તેમાં પણ ખાસ ગુસ્સા પર કાબુ રાખવો જરૂરી બને છે, વાહન ધીમે ચલાવવું સલાહ ભર્યું છે, વણમાંગી સલાહકે સુચન આજના દિવસેના આપવા ઈછાનીય છે. વેપારના કામકાજમાં જોખમથી દુર રહેવું, યુવાવર્ગે કોઈની સાથે અર્થહીન વાર્તાલાપના થાય તેનુંધ્યાન રાખવું.
આજનો દિવસ તમારા માટે સારો છે તમને ઉત્સાહ,આત્મવિશ્વાસ સારો રહે, મનની ઈચ્છા પૂરી થાય તેવા યોગ છે, વિદ્યાર્થીવર્ગ અને યુવાવર્ગને મિત્રવર્તુળમાં સારો સમય પસાર થાય, ગણતરીપૂર્વક કામ કરોતો ધાર્યા કામ વધુ થાય, વેપારના કામકાજમાં લાભ થઈ શકે છે, પ્રિયજન તરફથી સારો અનુભવ થાય.
આજનો દિવસ સામાન્ય છે, કુટુંબ, મિત્રો સાથે મિલનમુલાકાતકે પ્રવાસ થઈ શકે છે, કોઈ આકસ્મિક નાણાકીયખર્ચ પણ આવી શકે છે, માર્કેટિંગક્ષેત્રમાં ઓળખાણમાં કામ કરવાથી લાભ થઈ શકે છે, લગ્ન માટેની વાર્તાલાપ કરવી ફળદાઇ બને શકે, વેપારના કામકાજમાં નાનું કામ કરવું સલાહ ભર્યું છે.
આજનો દિવસ સાવચેતી અને શાંતિથી પસાર કરવો સલાહ ભર્યો છે, ખટપટ કરનાર વર્ગથી દુર રહેવું જરૂરી છે,ખરીદી કરવા પાછળ બિનજરૂરી ખર્ચ થઇ શકે છે, મુસાફરી થોડી કંટાળાજનક બની શકે છે, વાહન ધીમે ચલાવવું, ઉશ્કેરાટથી દુર રહેવું, વેપારના કામકાજમાં જોખમન કરવું, ઉતાવળિયા નિર્ણયથી બચવું.
આજનો દિવસ સામાન્ય છે, મનમાં થોડી માનસિક અશાંતિ અને ઉદ્વેગ રહ્યા કરે, કામકાજમાં સમયનો દુરવ્યય થાય, વેપારમાં નાનું અને ગણતરી પૂર્વકનુજ કામ કરવું યોગ્ય છે, યુવાવર્ગ માટે આજના દિવસે કોઈની સાથે ઘર્ષણના થાય તેની કાળજી રાખવી, જીવનસાથી સાથે દલીલબાજીના કરવી સલાહભરી છે.
આજનો દિવસ સારો છે, મનમાં રહેલી કોઈ ઈચ્છા પૂરી થઈ શકે છે, ગમતાકાર્ય કરી શકાય, નવીઓળખાણ થાય અને લાભની વાતચીત થાય તેવા પણ સંજોગ બની શકે છે, સ્પર્ધાત્મકપરીક્ષા આપનારને કોઈ સારી જાણકારી પ્રાપ્ત થાય, વેપારમાં લાભ થઈ શકે છે, યુવાવર્ગને પસંદગીના કામ કરવા મળી શકે.
આજનો દિવસ થોડી ધીરજ અને સાવચેતી રાખવી યોગ્ય છે , વાહન ધીમે ચલાવવું, નોકરી-ધંધામાં પણ વ્યવહારુ અભિગમ રાખવો ફાયદાકારક છે , કોઈપણ પ્રકારના વિવાદથી દુર રહેવાની સલાહ છે,યુવાવર્ગને ક્યાય ગેરસમજના થાય તેનું ધ્યાન રાખવું, વેપારમાં કોઈ મોટા જોખમ ભર્યા કામના કરવા ઇચ્છનીય છે.
આજનો દિવસ તમારા માટે સારો છે, તમને તમારા કામ અને વ્યવહારથી માન મળી શકે છે, કામની કદર પ્રત્યક્ષકે પરોક્ષ રીતે થાય, ભૂતકાળમાં કરેલ કામની પ્રશંશા થાય અને તમારી લાગણી સંતોષાય તેવું બની શકે છે, નવીઓળખાણથી કોઈ લાભની વાત થઈ શકે છે, વેપારમાં કોઈ લાભની તક દેખાઈ શકે છે.
આજનો દિવસ તમારા માટે સાવચેતી અને શાંતિ રાખવાની સલાહ ભર્યો છે, તમારામાં થોડી નિરાશા જોવા મળી શકે છે તેમજ કામ ટાળવા માટેની વૃતિ જાગી શકે છે, ખટપટકરનારથી દુર રહેવું, વાહન ધીમે ચલાવવું, વેપારના કામકાજમાં જોખમથી દુર રહેવું, જીવનસાથી સાથે ખોટી દલીલબાજી ના કરવી.
આજનો દિવસ તમને સારી આશા અને ઈચ્છા જગાડી શકે તેવો છે, તમારા ધાર્યા કામ થઇ શકે તેવી વાત બની શકે છે તેમજ જો નસીબ સાથ આપે,તો ઘણું બધું કાર્ય થઇ શકશે. મુસાફરી થઈ શકે છે, વેપારમાં લાભની વાત બની શકે છે, જૂનીઓળખાણ કે સારાપ્રસંગોની યાદ આવે તેમાં મન ખુશ રહી શકે છે.
આજનો દિવસ સામાન્ય છે, કામમાં ધાર્યા કરતા વધુ સમય વ્યય થાય તેવું બની શકે છે, વેપારમાં નાનું કામજ યોગ્ય છે, નોકરીકરનારવર્ગને કામકાજમાં કંટાળાની લાગણીનો અનુભવ વધુ થાય, બિનજરૂરીખર્ચ થાય, વડીલવર્ગમાટે થોડી આળસવૃતી કે કામ ટાળવાની વૃતી જોવા મળી શકે છે.
૨૨ નવેમ્બર, ૨૦૨૩
