વૈશ્વિક સુરક્ષા અને મિડલ ઈસ્ટના પાવર બેલેન્સને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરેથી ચાલુ સદીના સૌથી મોટા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. લાંબા સમયથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી તણાવપૂર્ણ પરમાણુ વાટાઘાટોમાં એક એવો વળાંક આવ્યો છે, જેની કોઈએ કલ્પના પણ નહોતી કરી. પરમાણુ હથિયારો બનાવવાની અણી પર ઉભેલું ઈરાન હવે અમેરિકાની સૈન્ય શક્તિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ સામે ઝૂકી ગયું છે અને પોતાના સૌથી કિંમતી તેમજ ખતરનાક હાઈલી એનરિચ્ડ યુરેનિયમ (Highly Enriched Uranium) નો આખો જથ્થો છોડવા માટે રાજી થઈ ગયું છે. અમેરિકાના પ્રતિષ્ઠિત અખબાર ‘ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સ’ (The New York Times) ના અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પ્રસ્તાવિત શાંતિ કરાર હેઠળ તેહરાન પોતાનો અણુ જથ્થો સોંપવા તૈયાર છે અને કોઈપણ ક્ષણે બંને દેશો તરફથી આ અંગે સત્તાવાર સંયુક્ત જાહેરાત થઈ શકે છે.
સંરક્ષણ વિશ્લેષકો આ પગલાને વૈશ્વિક મંચ પર ઈરાનનું બિનશરતી શરણાગતિ (સરંડર) માની રહ્યા છે. ઈરાન પાસે હાલમાં અંદાજે 440 kg જેટલું અત્યંત ઘાતક સંવર્ધિત યુરેનિયમ ઉપલબ્ધ છે. ડિપ્લોમેટિક વર્તુળોનું માનવું છે કે આ સમજૂતીથી બંને દેશો વચ્ચે વર્ષોથી ચાલી રહેલો સૈન્ય સંઘર્ષ કાયમી ધોરણે સમાપ્ત થશે અને વૈશ્વિક ઉર્જા સપ્લાય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) માં કોમર્શિયલ જહાજોની સામાન્ય અને સુરક્ષિત અવારનવાર ફરીથી શરૂ થઈ શકશે. અમેરિકી સત્તાવાળાઓના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાને યુરેનિયમનો જથ્થો આપવાના સંકેત તો આપી દીધા છે, પરંતુ આ આણ્વિક સામગ્રી કઈ રીતે, કયા રૂટથી અને કોની દેખરેખ હેઠળ ટ્રાન્સફર કરવામાં આવશે તેની ટેકનિકલ બ્લુપ્રિન્ટને હજુ અંતિમ ઓપ આપવામાં આવી રહ્યો છે, જે સત્તાવાર હસ્તાક્ષર બાદ અમલી બનશે.
વોશિંગ્ટનની કડક ચેતવણી અને ઈરાનના પરમાણુ મથકો પર હુમલાનો પ્લાન
તમને જણાવી દઈએ કે, યુરેનિયમનો આ વિવાદિત જથ્થો હંમેશાથી વોશિંગ્ટન અને વ્હાઇટ હાઉસની મુખ્ય શરતોમાં સામેલ રહ્યો છે. શરૂઆતના તબક્કામાં ઈરાન આ મુદ્દાને પ્રથમ ચરણની ચર્ચામાં સામેલ કરવાના સખત વિરોધમાં હતું અને તેને ભવિષ્યની વાટાઘાટો પર ટાળવા માંગતું હતું. પરંતુ અમેરિકી વાર્તાકારોએ તેહરાનને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં અલ્ટીમેટમ આપ્યું હતું કે જો ઈરાન શરૂઆતમાં જ યુરેનિયમ છોડવાની લેખિત પ્રતિબદ્ધતા નહીં બતાવે, તો અમેરિકા આ ડિપ્લોમેટિક ટેબલ છોડીને તુરંત જ ઈરાન પર મોટી સૈન્ય કાર્યવાહી (Military Action) શરૂ કરી દેશે.
અહેવાલ મુજબ, અમેરિકી સેનાએ તાજેતરના દિવસોમાં ઈરાનના તમામ સક્રિય પરમાણુ મથકોને નેસ્તનાબૂદ કરવા માટેના સૈન્ય વિકલ્પો પણ તૈયાર કરી લીધા હતા. આ ગુપ્ત યોજનાઓમાં ઈરાનના ઇસ્ફહાન (Isfahan) માં આવેલા અત્યંત સુરક્ષિત ભૂગર્ભ પરમાણુ કેન્દ્ર પર ‘બંકર બસ્ટર’ (Bunker Buster) મિસાઈલ હુમલા કરવા અને અમેરિકા-ઈઝરાયેલના સંયુક્ત કમાન્ડો ઓપરેશન (Joint Commando Operation) દ્વારા પરમાણુ પ્લાન્ટ પર કબજો મેળવવા જેવા આક્રમક વિકલ્પો સામેલ હતા. જો કે, ઈરાને સમયસર ઘૂંટણ ટેકી દેતા આ લશ્કરી યોજનાઓને આખરી મંજૂરી આપવાની જરૂર પડી નથી.
કેટલો ભયાનક છે ઈરાનનો આ યુરેનિયમ જથ્થો?
આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી (IAEA) ના સત્તાવાર અહેવાલ અને અનુમાન અનુસાર, ઈરાન પાસે અત્યારે અંદાજે 970 pounds એવું યુરેનિયમ મોજૂદ છે, જેને તેણે ટેકનોલોજીની મદદથી 60% સુધી સંવર્ધિત (Enriched) કરી લીધું છે. ઈઝરાયેલની ગુપ્તચર એજન્સીઓનો દાવો છે કે જો આ વર્તમાન જથ્થાને થોડોક વધુ સંવર્ધિત કરવામાં આવે, તો તેનાથી ઈરાન ગમે ત્યારે એકસાથે અનેક શક્તિશાળી પરમાણુ બોમ્બ (Nuclear Weapons) તૈયાર કરી શકે છે.
આ ભયાનક પરમાણુ ખતરાને રોકવા માટે જ અમેરિકા, યુરોપિયન યુનિયન અને તેના સાથી દેશો સતત ઈરાન પર આર્થિક પ્રતિબંધો લગાવી રહ્યા હતા. ચર્ચા દરમિયાન એક પ્રસ્તાવ એવો પણ સામે આવ્યો છે કે ઈરાન પોતાના આ તમામ યુરેનિયમનો સ્ટોક સિક્યોરિટી ગેરંટી સાથે રશિયા (Russia) ને સોંપી શકે છે. આ બિલકુલ એવો જ મોડલ છે, જે વર્ષ 2015 ના ઐતિહાસિક પરમાણુ કરાર દરમિયાન તત્કાલીન અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામા (Barack Obama) ના કાર્યકાળમાં સફળતાપૂર્વક અપનાવવામાં આવ્યો હતો.
ટ્રમ્પનો દાવો: શાંતિ કરારની શરતો લગભગ ફાઇનલ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ શનિવારે મીડિયા સમક્ષ એક મોટું નિવેદન આપતા દાવો કર્યો છે કે, મિડલ ઈસ્ટના આ વર્ષો જૂના સંઘર્ષને સમાપ્ત કરવા માટેનો શાંતિ કરાર હવે લગભગ આખરી તબક્કામાં છે. તેમણે આ વ્યવસ્થાને ‘શાંતિનું સમજૂતીજ્ઞાપન’ (Memorandum of Understanding for Peace) ગણાવ્યું છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ ડીલના મુખ્ય મુસદ્દામાં નીચેની બાબતો સામેલ હોઈ શકે છે:
યુદ્ધ અને પરસ્પર સૈન્ય હુમલાઓની સત્તાવાર સમાપ્તિની જાહેરાત.
આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર માટે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીને તાકીદે ખુલ્લી મૂકવી.
આગામી 30 થી 60 દિવસની અંદર ઈરાનના બાકીના પરમાણુ કાર્યક્રમો પર નવી વૈશ્વિક વાટાઘાટો શરૂ કરવી.
28 February ના રોજ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ દ્વારા ઈરાન સમર્થિત ઠેકાણાઓ પર કરવામાં આવેલા ભીષણ હુમલા બાદ આ બંને પક્ષો વચ્ચે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. જો કે, ગત એપ્રિલ મહિનાથી યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) લાગુ છે, પરંતુ સરહદો પર સ્થિતિ હજુ પણ અત્યંત નાજુક છે. ઈરાને પણ આ મોટા પરમાણુ સરંડરના બદલામાં અમેરિકા પાસે તેના પર લાગેલા તમામ આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવાની અને વિદેશી બેંકોમાં ફ્રીઝ થયેલી તેની અબજો ડોલરની સંપત્તિઓ પરથી નિયંત્રણો હટાવવાની કડક માંગ કરી છે. આ ડીલ જો સફળ થશે તો વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં પણ મોટો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે.
સમાન છે. અહિંસા, ક્ષમા, કરુણા, દાન, અર્જવ અને સ્વાધ્યાય જેવા દૈવી ગુણો માત્ર આધ્યાત્મિક સાધનાના વિષયો નથી; તેઓ સંસ્થાગત સંસ્કૃતિના મૂળભૂત સ્તંભ બની શકે છે.
માંડીને દુનિયાભરના દેશોની યાદ અપાવતી જાતભાતની સુવેનિયર ચીજોથી શોભતા એમના દીવાનખંડમાં થોડાક વધારે નજીક આવો એટલે અલકમલકની ડિઝાઇન ધરાવતા શૉટ ગ્લાસિસ (Shot Glass) તમને ચિયર્સ કરીને તમારું સ્વાગત કરે.
પણ, કાંઇ નહીં ને આ શૉટ ગ્લાસનું જ કલેક્શન કરવાનો વિચાર તમને કેમ આવ્યો, અમિતભાઇ?
