ભારતીય હવામાન વિભાગે 4 મે ના રોજ દેશના 19 રાજ્યો માટે એલર્ટ જાહેર કર્યું છે. આગામી 12 કલાકમાં અનેક વિસ્તારોમાં 70 થી 80 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે ફૂંકાતા પવન સાથે વરસાદ અને વીજળી પડવાની શક્યતા છે. પશ્ચિમી વિક્ષેપની અસરને કારણે દિલ્હી-NCR, ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર અને ગુજરાત સહિતના રાજ્યોમાં વાતાવરણમાં પલટો આવશે. હવામાન વિભાગે લોકોને સુરક્ષિત સ્થળોએ રહેવા અને ઝાડ કે નબળા બાંધકામોથી દૂર રહેવાની સલાહ આપી છે.
હવામાન વિભાગના રિપોર્ટ અનુસાર, આગામી કલાકોમાં પવનની ગતિ ખૂબ જ આક્રમક બની શકે છે. અનેક વિસ્તારોમાં પવનની ઝડપ 70 થી 80 કિમી પ્રતિ કલાક સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે. આટલી તેજ ગતિએ ફૂંકાતા પવનને કારણે કાચા મકાનો, વીજળીના થાંભલા અને હોર્ડિંગ્સ ધરાશાયી થઈ શકે છે, જેનાથી જનજીવન પ્રભાવિત થવાની પૂરેપૂરી સંભાવના છે. ખાસ કરીને શહેરી વિસ્તારોમાં જ્યાં ઊંચી ઇમારતો અને નિર્માણ કાર્ય ચાલી રહ્યું છે ત્યાં જોખમ વધુ છે. લોકોને અપીલ કરવામાં આવી છે કે તેઓ આ વાવાઝોડા દરમિયાન ઘરની બહાર ન નીકળે અને પોતાના વાહનોને સુરક્ષિત જગ્યાએ પાર્ક કરે.
આ હવામાન પલટાની સૌથી વધુ અસર દિલ્હી-NCR, ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, ઝારખંડ, પશ્ચિમ બંગાળ, ઓડિશા, પંજાબ, હરિયાણા, રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, ઉત્તરાખંડ અને હિમાચલ પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં જોવા મળશે. દિલ્હીમાં અગાઉ 2 મે ના રોજ પણ ભારે વરસાદ થયો હતો અને હવે ફરી એકવાર તાપમાનમાં ઘટાડો થવાની સંભાવના છે. પર્વતીય રાજ્યોમાં હિમવર્ષા અને વરસાદને કારણે મેદાની વિસ્તારોમાં ઠંડા પવન ફૂંકાશે, જેનાથી કાળઝાળ ગરમીથી પીડાતા લોકોને મોટી રાહત મળશે. જોકે, ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારના કેટલાક જિલ્લાઓમાં વીજળી પડવાની શક્યતા હોવાથી ખેડૂતો અને ગ્રામીણ વિસ્તારોના લોકોને સાવચેત રહેવા જણાવાયું છે.
હવામાન વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ પરિવર્તન પશ્ચિમી વિક્ષેપની તીવ્રતાને કારણે થઈ રહ્યું છે. વરસાદ અને તોફાન દરમિયાન ખુલ્લા મેદાનમાં અથવા ઝાડ નીચે આશ્રય લેવો જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. ખાસ કરીને વીજળી પડવાની ઘટનાઓમાં જાનહાનિ ટાળવા માટે વીજ ઉપકરણોથી દૂર રહેવાની પણ સલાહ આપવામાં આવી છે. અલગ-અલગ રાજ્યોની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને યલો અને ઓરેન્જ એલર્ટ જારી કરવામાં આવ્યા છે. વહીવટીતંત્રને પણ એલર્ટ પર રાખવામાં આવ્યું છે જેથી કોઈ પણ ઈમરજન્સીની સ્થિતિમાં તાત્કાલિક રાહત કામગીરી શરૂ કરી શકાય.
આઈપીએલ 2026 ની 46 મી મેચમાં ગુજરાત ટાઇટન્સે પંજાબ કિંગ્સને 4 વિકેટથી પરાજય આપ્યો છે. પ્રથમ બેટિંગ કરતા પંજાબની ટીમે સૂર્યાંશ શેગડેના 57 અને માર્કસ સ્ટોયનિસના 40 રનની મદદથી 163 રન બનાવ્યા હતા. જવાબમાં ગુજરાત તરફથી સાઈ સુદર્શને 57 રન અને જોસ બટલરે આક્રમક 46 રન બનાવી જીતનો પાયો નાખ્યો હતો. અંતમાં વોશિંગ્ટન સુંદરે 40 રનની ઉપયોગી ઈનિંગ રમીને ટીમને જીત અપાવી હતી. આ જીત સાથે ગુજરાતના પ્લેઓફમાં પહોંચવાની આશા જીવંત રહી છે.
અમદાવાદની કાળઝાળ ગરમી વચ્ચે રમાયેલા આ મુકાબલામાં પંજાબ કિંગ્સની શરૂઆત ઘણી નબળી રહી હતી. સલામી બેટ્સમેન પ્રિયાંશ આર્ય માત્ર 2 બોલમાં 2 રન બનાવીને પેવેલિયન ભેગો થયો હતો, જ્યારે પ્રભસિમરન સિંહ પણ 14 બોલમાં માત્ર 15 રન જ બનાવી શક્યો હતો. જોકે, મધ્યમ ક્રમમાં સૂર્યાંશ શેગડેએ શાનદાર બેટિંગ કરતા 29 બોલમાં 57 રનની તોફાની ઈનિંગ રમી હતી, જેમાં તેણે મેદાનની ચારેબાજુ ચોગ્ગા-છગ્ગા ફટકાર્યા હતા. અનુભવી ઓલરાઉન્ડર માર્કસ સ્ટોયનિસે પણ 31 બોલમાં 40 રનનું યોગદાન આપીને ટીમના સ્કોરને 163 સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરી હતી. ગુજરાતના બોલરોએ શિસ્તબદ્ધ બોલિંગ કરીને પંજાબને મોટા સ્કોર સુધી પહોંચતા અટકાવ્યું હતું.
164 રનના લક્ષ્યાંકનો પીછો કરવા ઉતરેલી ગુજરાત ટાઇટન્સની શરૂઆત સ્થિર રહી હતી. યુવા બેટ્સમેન સાઈ સુદર્શને ફરી એકવાર પોતાની ક્ષમતા સાબિત કરતા 41 બોલમાં 57 રનની મેચ વિનિંગ ઈનિંગ રમી હતી. બીજી તરફ જોસ બટલરે પણ આક્રમક અંદાજમાં બેટિંગ કરતા માત્ર 22 બોલમાં 46 રન ફટકારીને પંજાબના બોલરોને દબાણમાં લાવી દીધા હતા. મેચના અંતિમ તબક્કામાં જ્યારે વિકેટો પડવા લાગી ત્યારે વોશિંગ્ટન સુંદરે જવાબદારી પૂર્વક બેટિંગ કરી હતી. સુંદરે 23 બોલમાં 40 રન બનાવીને ટીમને જીતની નજીક પહોંચાડી હતી. ગુજરાતે 19.5 ઓવરમાં 6 વિકેટના નુકસાને 167 રન બનાવીને આ રોમાંચક વિજય મેળવ્યો હતો.
અમદાવાદમાં હવામાનની વાત કરીએ તો 3 મે ના રોજ અહીં તાપમાન 41 ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું, જેના કારણે ખેલાડીઓ માટે મેદાન પર ટકી રહેવું ઘણું મુશ્કેલ હતું. હવામાં ભેજનું પ્રમાણ 50 ટકા હતું અને પવન 23 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે ફૂંકાઈ રહ્યો હતો. આકરી ગરમી હોવા છતાં સ્ટેડિયમમાં મોટી સંખ્યામાં દર્શકો ઉમટી પડ્યા હતા. વરસાદની શક્યતા 0 ટકા હોવાથી મેચમાં કોઈ વિક્ષેપ પડ્યો નહોતો. આ જીત બાદ ગુજરાતના ફેન્સમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે, જ્યારે પંજાબ માટે હવે પછીની મેચો કરો યા મરો જેવી બની ગઈ છે.
ભારત દ્વારા કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા 2026 ની જાહેરાત કર્યા બાદ નેપાળે લિપુલેખ પાસના માર્ગ અંગે વિરોધ વ્યક્ત કર્યો છે. નેપાળે 1816 ની સુગૌલી સંધિનો હવાલો આપીને લિમ્પિયાધુરા, લિપુલેખ અને કાલાપાનીને પોતાનો અભિન્ન હિસ્સો ગણાવ્યા છે. આના જવાબમાં ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે લિપુલેખ માર્ગ 1954 થી ઉપયોગમાં લેવાઈ રહ્યો છે અને સરહદોનું એકતરફી વિસ્તરણ ભારતને મંજૂર નથી. ભારતે નેપાળને ઇતિહાસ અને પુરાવાઓના આધારે વાત કરવા જણાવ્યું છે.
નેપાળના વિદેશ મંત્રાલયે ભારત અને ચીન બંનેને પત્ર લખીને કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટે લિપુલેખ દર્રાનો ઉપયોગ કરવા સામે વાંધો ઉઠાવ્યો છે. નેપાળ સરકારનું કહેવું છે કે 1816 ની સુગૌલી સંધિ મુજબ મહાકાલી નદીની પૂર્વમાં આવેલો લિમ્પિયાધુરા, લિપુલેખ અને કાલાપાનીનો વિસ્તાર નેપાળનો અભિન્ન ભાગ છે. નેપાળે પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું કે આ વિસ્તારમાં રસ્તા બનાવવા, વેપાર કરવો કે તીર્થયાત્રા જેવી પ્રવૃત્તિઓ કરવી એ નેપાળની સાર્વભૌમત્વનું ઉલ્લંઘન છે. નેપાળ સરકારે અગાઉ પણ ભારતને આ વિસ્તારમાં બાંધકામ ન કરવા વિનંતી કરી હોવાનું યાદ અપાવ્યું હતું.
ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જાયસવાલે નેપાળના આ દાવાઓને સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢ્યા છે. તેમણે પત્રકારો સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે ભારતનો પક્ષ આ બાબતે હંમેશા સ્પષ્ટ અને મક્કમ રહ્યો છે. લિપુલેખ દર્રો 1954 થી કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટેનો પરંપરાગત અને જૂનો માર્ગ છે. આ માર્ગ દ્વારા યાત્રા દાયકાઓથી ચાલી આવે છે અને તેમાં કંઈ જ નવું નથી. ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું કે નેપાળ દ્વારા કરવામાં આવતા પ્રાદેશિક દાવાઓ ઐતિહાસિક પુરાવા કે ભૌગોલિક તથ્યો પર આધારિત નથી અને આવા એકતરફી દાવાઓને ભારત ક્યારેય સ્વીકારશે નહીં.
ભારતીય મહિલા કુસ્તીબાજ વિનેશ ફોગાટે બ્રજભૂષણ શરણ સિંહ વિરુદ્ધ મોરચો ખોલતા મોટું નિવેદન આપ્યું છે. વિનેશે જણાવ્યું છે કે તે જાતીય શોષણનો ભોગ બનેલી તે 6 મહિલાઓમાંની એક છે જેમણે પૂર્વ પ્રમુખ સામે અવાજ ઉઠાવ્યો હતો. ગોંડામાં યોજાનારી નેશનલ ટુર્નામેન્ટ પૂર્વે વિનેશે પોતાની સુરક્ષા અને મેચમાં પક્ષપાત થવાની આશંકા વ્યક્ત કરી છે. તેણે ભારત સરકારને આ અંગે ચેતવણી આપી છે અને મીડિયાને સમગ્ર ટુર્નામેન્ટ દરમિયાન હાજર રહેવા વિનંતી કરી છે.
વિનેશ ફોગાટ લગભગ 18 મહિનાના લાંબા અંતરાલ બાદ કુસ્તીના મેદાનમાં વાપસી કરી રહી છે, પરંતુ તેની આ વાપસી વિવાદોથી ઘેરાયેલી જોવા મળી રહી છે. આ ટુર્નામેન્ટ ઉત્તર પ્રદેશના ગોંડામાં યોજાવા જઈ રહી છે, જે બ્રજભૂષણ શરણ સિંહનો ગઢ માનવામાં આવે છે. વિનેશે સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા એક વિડિયો સંદેશમાં આરોપ લગાવ્યો છે કે આ સ્પર્ધા એવી જગ્યાએ યોજાઈ રહી છે જ્યાં બ્રજભૂષણનો પ્રભાવ ખૂબ જ વધારે છે. તેને ડર છે કે ટુર્નામેન્ટ દરમિયાન તેની સાથે પક્ષપાત થઈ શકે છે અને અમ્પાયરિંગ પર પણ સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
વિનેશના જણાવ્યા અનુસાર, મેચમાં કયો અમ્પાયર હશે, પોઈન્ટ્સ કેવી રીતે આપવામાં આવશે અને મેટ ચેરમેન તરીકે કોણ બેસશે – આ બધું જ બ્રજભૂષણ અને તેમના નજીકના લોકો દ્વારા નિયંત્રિત કરવામાં આવી શકે છે. વિનેશે આક્ષેપ કર્યો હતો કે આ પ્રકારના પ્રભાવને કારણે ન્યાયી રમતની અપેક્ષા રાખવી મુશ્કેલ છે. તેણે રમતગમત જગત અને મીડિયાને ખાસ વિનંતી કરી છે કે તેઓ આ ઈવેન્ટ પર નજર રાખે જેથી પારદર્શિતા જળવાઈ રહે અને કોઈ પણ ખેલાડી સાથે અન્યાય ન થાય.
ચેન્નાઈ એરપોર્ટ પર શારજાહથી આવેલી એર અરેબિયાની ફ્લાઈટ G9-471 ના લેન્ડિંગ બાદ એક 29 વર્ષીય મુસાફરે ટેક્સીવે પર જ ઈમરજન્સી ગેટ ખોલીને કૂદવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ ઘટના સવારે 3:25 વાગ્યે બની હતી, જેના કારણે સુરક્ષાના કારણોસર મુખ્ય રનવે (07/25) ને લગભગ એક કલાક સુધી બંધ રાખવામાં આવ્યો હતો. આ અવરોધને લીધે લંડન-ચેન્નાઈ ફ્લાઈટને બેંગલુરુ મોકલવામાં આવી હતી અને અમદાવાદ સહિતના શહેરોની 5 થી વધુ ફ્લાઈટ્સ મોડી પડી હતી. આરોપી મુસાફરની અટકાયત કરી તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે.
ઘટનાની વિગતો મુજબ, એર અરેબિયાનું Airbus A320 વિમાન (ફ્લાઈટ નંબર G9-471) શારજાહથી ઉડાન ભરીને સવારે અંદાજે 3:23 વાગ્યે ચેન્નાઈ એરપોર્ટ પર સુરક્ષિત રીતે લેન્ડ થયું હતું. વિમાન રનવે પરથી ટેક્સીવે V તરફ આગળ વધી રહ્યું હતું ત્યારે જ તેમાં સવાર 29 વર્ષીય મુસાફર મોહમ્મદ શરીફ મોહમ્મદ નજમુદ્દીને અચાનક વિમાનનો ઈમરજન્સી દરવાજો ખોલી નાખ્યો અને બહાર કૂદવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો. લેન્ડિંગની માત્ર એક મિનિટ બાદ બનેલી આ ઘટનાથી વિમાનમાં સવાર અન્ય મુસાફરો અને ક્રૂ મેમ્બર્સ સ્તબ્ધ થઈ ગયા હતા. પાયલટે તરત જ વિમાનને ટેક્સીવે પર રોકી દીધું હતું અને એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ (ATC) ને જાણ કરી હતી.
આ ગંભીર સુરક્ષા ભંગને પગલે એરપોર્ટ સત્તાવાળાઓએ તાત્કાલિક પગલાં ભરતા સવારે 3:25 વાગ્યે મુખ્ય રનવે (07/25) ને ઓપરેશન માટે બંધ કરી દીધો હતો. ચેન્નાઈ એરપોર્ટ જે દક્ષિણ ભારતનું મુખ્ય એવિએશન હબ છે અને વાર્ષિક 20 મિલિયનથી વધુ મુસાફરોની અવરજવર સંભાળે છે, ત્યાં મુખ્ય રનવે બંધ થતા વિમાની વ્યવહાર ખોરવાયો હતો. જે વિમાનમાં ઘટના બની હતી તેને સવારે 4:25 વાગ્યે ખેંચીને પાર્કિંગ બેમાં લઈ જવામાં આવ્યું હતું અને ત્યારબાદ 4:35 વાગ્યે રનવે પર ઓપરેશન ફરી શરૂ થઈ શક્યા હતા. આ એક કલાકના ગાળા દરમિયાન એરપોર્ટના સેકન્ડરી રનવે (12/30) નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ ઘટનાની સૌથી મોટી અસર લંડનથી આવી રહેલી બ્રિટિશ એરવેઝની ફ્લાઈટ BA0035 પર પડી હતી, જેને રનવે ઉપલબ્ધ ન હોવાને કારણે છેલ્લી ઘડીએ બેંગલુરુ ડાયવર્ટ કરવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત, ચેન્નાઈથી દોહા, દુબઈ અને અમદાવાદ જતી ફ્લાઈટ્સ સહિત ઓછામાં ઓછી પાંચ ફ્લાઈટ્સ 35 થી 40 મિનિટ જેટલી મોડી પડી હતી. જોકે, બેંગકોક જતી ફ્લાઈટ 6E-1061 અને અબુ ધાબી જતી ફ્લાઈટ EY-0341 ને સેકન્ડરી રનવે 12 પરથી રવાના કરવામાં આવી હતી, જેથી મુસાફરોને થોડી રાહત મળી હતી.
એરપોર્ટ સુરક્ષા એજન્સીઓ અને પોલીસે આરોપી મુસાફર મોહમ્મદ શરીફની અટકાયત કરી છે. પ્રાથમિક તપાસમાં મુસાફરે આવું પગલું શા માટે ભર્યું તે જાણી શકાયું નથી, પરંતુ તેની માનસિક સ્થિતિ અને સુરક્ષાના પાસાઓની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. એવિએશન નિષ્ણાતોના મતે, ચાલુ વિમાને અથવા ટેક્સીિંગ દરમિયાન ઈમરજન્સી ગેટ ખોલવો એ ગંભીર ગુનો છે અને તેનાથી મોટી દુર્ઘટના સર્જાઈ શકી હોત. હાલમાં આ મામલે વધુ તપાસ ચાલુ છે અને એરપોર્ટ પર સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ સખત કરી દેવામાં આવી છે.
ભારતમાં LPG પુરવઠાને લઈને સરકારે મોટી રાહત આપી છે. 46,313 મેટ્રિક ટન રાંધણ ગેસ લઈને આવતું જહાજ ‘MT સર્વ શક્તિ’ ટૂંક સમયમાં વિશાખાપટ્ટનમ પહોંચશે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દેશમાં LPG, PNG અને CNGનો 100% પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવામાં આવ્યો છે અને ક્યાંય પણ અછત જેવી સ્થિતિ નથી. ઓનલાઇન બુકિંગ અને ડિલિવરી સિસ્ટમમાં પણ ધરખમ સુધારો જોવા મળ્યો છે. આ સાથે જ સરકારે પેટ્રોલ-ડીઝલ પર એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં ઘટાડો કરીને સામાન્ય જનતાને આર્થિક રાહત પણ આપી છે.
દેશમાં ઘરેલું LPG પુરવઠાની સ્થિતિ અંગે સ્પષ્ટતા કરતા સરકારે જણાવ્યું છે કે હાલમાં સપ્લાય સંપૂર્ણપણે સામાન્ય છે. 2 મે ના રોજ એક જ દિવસમાં દેશભરમાં અંદાજે 47 લાખ LPG સિલિન્ડરનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું. બજારમાં ‘ડ્રાય-આઉટ’ એટલે કે ગેસ પૂરો થઈ જવાની કોઈ જ સંભાવના નથી. આ ઉપરાંત, બુકિંગ અને ડિલિવરી પ્રક્રિયામાં પણ ટેકનોલોજીના ઉપયોગથી મોટો સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. હાલમાં ઓનલાઇન બુકિંગ 99% સુધી પહોંચી ગયું છે, જ્યારે DAC (ડિલિવરી ઓથેન્ટિકેશન કોડ) આધારિત ડિલિવરી 94% સફળ રહી છે. ગ્રાહકોની સુવિધા માટે શહેરી વિસ્તારોમાં બુકિંગ અંતરાલ 21 થી વધારીને 25 દિવસ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 45 દિવસ કરવામાં આવ્યો છે.
કોમર્શિયલ LPG સેક્ટરમાં પણ સરકાર સાવચેતીપૂર્વક આગળ વધી રહી છે. હાલમાં કોમર્શિયલ ગેસનો પુરવઠો કટોકટી પૂર્વેના સ્તરના 70% સુધી પહોંચી ગયો છે. સરકાર દ્વારા હોસ્પિટલો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને ફાર્માસ્યુટિકલ સેક્ટરને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે. એપ્રિલ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં અંદાજે 2.14 લાખ મેટ્રિક ટન કોમર્શિયલ LPGનું વેચાણ કરવામાં આવ્યું છે. મજૂરો અને નાના જરૂરિયાતમંદ પરિવારો માટે 5 કિલોના નાના સિલિન્ડરની સપ્લાય પણ વધારી દેવામાં આવી છે. એપ્રિલથી અત્યાર સુધીમાં 23.44 લાખ આવા નાના સિલિન્ડર વેચાયા છે અને જનજાગૃતિ માટે ઓઈલ કંપનીઓએ 10,100 થી વધુ કેમ્પ લગાવ્યા છે.
યોગ અને કાર્યસૂચી — આ બે શબ્દો કદાચ પ્રથમ નજરે અલગ લાગે, પરંતુ આજના યુગમાં તે એકબીજાના પૂરક બની ગયા છે. ભગવદ ગીતાના અધ્યાય ૬માં યોગને મનની એકાગ્રતા અને આત્મનિયંત્રણનો માર્ગ ગણાવવામાં આવ્યો છે, જે આજના કોર્પોરેટ સંચાલનમાં અત્યંત પ્રાસંગિક છે.
આજે જ્યારે કાર્યસ્થળ પર સતત દબાણ, મલ્ટીટાસ્કિંગ અને સ્પર્ધા વધી રહી છે, ત્યારે માત્ર ટેકનિકલ સ્કિલ્સ પૂરતી નથી રહેતી; વ્યક્તિનું માનસિક સંતુલન અને એકાગ્રતા તેની કાર્યક્ષમતાને નક્કી કરે છે. અહીં યોગ એક શક્તિશાળી સાધન તરીકે આગળ આવે છે. યોગ માત્ર શારીરિક કસરત નથી, પરંતુ મન, બુદ્ધિ અને ભાવનાઓને સંયમમાં રાખવાની પદ્ધતિ છે.
ઉદાહરણ તરીકે, ઘણા મોટા કોર્પોરેટ હાઉસિસ હવે પોતાના લીડરશિપ ટ્રેનિંગ પ્રોગ્રામમાં યોગ અને ધ્યાનને સામેલ કરી રહ્યા છે, કારણ કે તે નિર્ણય લેવામાં સ્પષ્ટતા અને દબાણમાં શાંતિ જાળવવાની ક્ષમતા વિકસાવે છે। એક સીઈઓ જો દરરોજ થોડો સમય ધ્યાન માટે ફાળવે, તો તે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં પણ સ્થિર અને વિચારપૂર્વકના નિર્ણયો લઈ શકે છે.
આજના માનવીય વર્તનમાં પણ આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે લોકો સતત ડિજિટલ ડિસ્ટ્રેક્શન વચ્ચે જીવતા થયા છે, જેના કારણે એકાગ્રતા ઘટી રહી છે અને કાર્યસૂચી અસ્તવ્યસ્ત બની રહી છે. અહીં યોગ એક ‘માઇન્ડ મેનેજમેન્ટ ટૂલ’ તરીકે કાર્ય કરે છે, જે વ્યક્તિને પોતાના વિચારો ગોઠવવામાં અને પ્રાથમિકતાઓ નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે.
નવી દિશામાં વિચારીએ તો યોગ હવે માત્ર વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્ય માટે નહીં, પરંતુ ‘પ્રોડક્ટિવિટી સ્ટ્રેટેજી’ તરીકે પણ માનવામાં આવે છે. એક કર્મચારી જો દિવસની શરૂઆત યોગથી કરે, તો તે માત્ર વધુ કાર્યક્ષમ જ નહીં, પરંતુ વધુ સક્રિય અને સકારાત્મક પણ બને છે.
આજના યુગમાં સાચો લીડર એ નથી કે જે માત્ર કાર્યસૂચી બનાવે, પરંતુ તે છે જે પોતાના મનને પણ સંચાલિત કરી શકે। અંતમાં, યોગ આપણને શીખવે છે કે બહારની વ્યવસ્થા કરતાં પહેલાં અંદરની વ્યવસ્થા જરૂરી છે—અને જ્યારે મન એકાગ્ર બને છે, ત્યારે કાર્યસૂચી આપમેળે અસરકારક બની જાય છે.
(નિધિ દિવાસળીવાળા નવી પેઢીની તેજસ્વી લેખિકા છે. સુરતસ્થિત વીર નર્મદ યુનિવર્સિટીના સ્નાતક નિધિના બે પુસ્તકો કાવ્યસંગ્રહ ‘ઝરણી‘ અને ચિંતનકણિકાના સંગ્રહ ‘નિજાનંદ‘ ઉપરાંત ‘થોડામાં ઘણું’ મોટીવેશનલ સુવિચારોને પણ વાચકોએ વખાણ્યા છે. માનવ સંબંધો, સ્વભાવ અને સમાજ વ્યવસ્થા ઉપર આધારિત એક લેખમાળા એમના સોશિયલ મીડિયા ઉપર નિયમિત પ્રસિદ્ધ થાય છે. આ કોલમમાં એ મહાભારત અને ગીતા ઉપર આધારિત વહીવટ તેમજ મોટીવેશનને લગતી વાતો સરળ ભાષામાં સમજાવે છે.)
લોકશાહીના ત્રણ સ્તંભો ધારાસભા, કારોબારી અને ન્યાયતંત્ર વિશે તો આપણે જાણીએ છીએ, પરંતુ આ ત્રણેય પર નજર રાખતો ચોથો સ્તંભ એટલે ‘પ્રેસ’ અથવા ‘મીડિયા’. દર વર્ષે 3 મેના રોજ વિશ્વભરમાં ‘વર્લ્ડ પ્રેસ ફ્રીડમ ડે’ ઉજવવામાં આવે છે.
સામાન્ય રીતે કોઈપણ દેશની લોકશાહીની તંદુરસ્તીનો માપદંડ એના પત્રકારત્વની આઝાદી પરથી નક્કી થાય છે. આજે જ્યારે સોશિયલ મીડિયાના યુગમાં માહિતીનો વિસ્ફોટ થયો છે, ત્યારે સાચું પત્રકારત્વ જોખમમાં મૂકાયું હોવાની ચર્ચા વારંવાર થાય છે. ‘વર્લ્ડ પ્રેસ ફ્રીડમ ઇન્ડેક્સ 2026’ ના તાજેતરના આંકડાઓ વિશ્વભરમાં મીડિયાની બદલાતી સ્થિતિ તરફ અંગુલિનિર્દેશ કરે છે. ત્યારે જાણીએ એ પાંચ દેશો વિશે જ્યાં પત્રકારોને કામ કરવાનું શ્રેષ્ઠ વાતાવરણ અને કાયદાકીય રક્ષણ પૂરું પાડવામાં આવે છે.
શા માટે ઉજવાય છે વિશ્વ પ્રેસ ફ્રીડમ ડે?
દર વર્ષે 3 મેના દિવસે વિશ્વ પ્રેસ ફ્રીડમ ડે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસની ઉજવણી પાછળનો પાયો ડિસેમ્બર 1993માં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા (UN) દ્વારા નંખાયો હતો. હકીકતમાં, 1991માં આફ્રિકાના પત્રકારોએ પત્રકારત્વની આઝાદી માટે ‘વિન્ડહોક ડિક્લેરેશન’ તૈયાર કર્યું હતું, જેની યાદમાં યુનેસ્કોએ આ દિવસ ઉજવવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. જેનો મુખ્ય હેતુ સરકારને પ્રેસની આઝાદી પ્રત્યેની એમની જવાબદારી યાદ અપાવવાનો અને જે પત્રકારોએ ફરજ બજાવતા જીવ ગુમાવ્યા છે એમને શ્રદ્ધાંજલિ આપવાનો છે.
નોર્વે
યુરોપના ઉત્તર ભાગમાં સ્કેન્ડિનેવિયન દ્વીપકલ્પ પર આવેલો આ દેશ માત્ર 55 લાખની વસ્તી ધરાવે છે, પણ પ્રેસ ફ્રીડમમાં દુનિયામાં નંબર વન છે. અહીં અંદાજે 200થી વધુ નાના-મોટા પ્રેસ માધ્યમો છે, જેમાં સરકારથી સંપૂર્ણ સ્વાયત્ત ગણાતું સરકારી પ્રસારણકર્તા ‘NRK’ (નોર્સ્ક રિક્સ-ક્રિંગ-કાસ્તિંગ), સૌથી મોટું દૈનિક અખબાર ‘Aftenposten’ (આફ્તપોસ્તન) અને તપાસાત્મક પત્રકારત્વ માટે જાણીતું ‘VG’ (વેરદેન્સ ગાંગ) ટોચ પર છે. નોર્વેની વિશેષતા એ છે કે અહીં પત્રકારોને માહિતી મેળવવા માટે ‘એક્સેસ ટુ ઇન્ફોર્મેશન’નો એટલો પાવર છે કે સરકાર પણ કોઈ વિગત છુપાવી શકતી નથી. એક રસપ્રદ ઘટના મુજબ, જ્યારે દેશના પૂર્વ વડાપ્રધાન એર્ના સોલબર્ગે કોવિડ દરમિયાન પોતાના જન્મદિવસ પર સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગનો ભંગ કર્યો, ત્યારે અહીંના પત્રકારોએ જ આ સમાચાર બ્રેક કર્યા અને વડાપ્રધાને જાહેરમાં માફી માંગી દંડ ભરવો પડ્યો હતો. અહીં પત્રકારનો સરેરાશ વાર્ષિક પગાર આશરે 7,00,000 થી 8,50,000 નોર્વેજીયન ક્રોન (ભારતીય રૂપિયામાં અંદાજે 55 લાખથી 65 લાખ) હોય છે.
નેધરલેન્ડ
પશ્ચિમ યુરોપમાં આવેલો અને અંદાજે 1.7 કરોડની વસ્તી ધરાવતો આ દેશ પ્રેસ ફ્રીડમમાં બીજા સ્થાને છે. અહીં NOS’ (નેધરલેન્ડસે ઓમરૂપ સ્તિખ્તિંગ) અને ‘NPO’ (નેધરલેન્ડસે પબ્લિક ઓમરૂપ) જેવા શક્તિશાળી માધ્યમો છે. નેધરલેન્ડની મોટી વિશેષતા ‘PersVeilig’ (પર્સ-વેલિગ) નામનો કાયદો છે. થોડા વર્ષો પહેલા જ્યારે ક્રાઈમ રિપોર્ટર પીટર આર. ડી વ્રીસ પર હુમલો થયો, ત્યારે આખા દેશે રસ્તા પર ઉતરી પત્રકારત્વને ટેકો આપ્યો હતો. અહીં પત્રકારો પોલીસ સાથે મળીને પોતાની સુરક્ષા નક્કી કરી શકે છે, જે દુનિયામાં બીજે ક્યાંય જોવા મળતું નથી. અહીં પત્રકારો વાર્ષિક સરેરાશ €45,000થી €60,000 (અંદાજે રૂપિયા 40 લાખથી 55 લાખ) કમાય છે.
એસ્ટોનિયા
બાલ્ટિક સમુદ્ર કિનારે આવેલો આ નાનકડો દેશ માત્ર 13 લાખની વસ્તી ધરાવે છે. અહીં ‘Postimees’ (પોસ્તીમેસ) અને ‘ERR’ (ઈસ્તી રાહવારાદિયોવિંગ) મુખ્ય માધ્યમો છે. એસ્ટોનિયાની ખાસિયત એ છે કે તે વિશ્વનો સૌથી વધુ ‘ડિજિટલ સાક્ષર’ દેશ છે. અહીં ઈન્ટરનેટ પર કોઈ સેન્સરશિપ નથી. રશિયા સાથેની સરહદ હોવા છતાં, એસ્ટોનિયાના પત્રકારોએ જે રીતે યુક્રેન યુદ્ધ દરમિયાન સચોટ ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટિંગ કર્યું એની આખી દુનિયામાં નોંધ લેવાઈ હતી. અહીં સરકાર પત્રકારોની જાસૂસી કરે તો એને જેલની સજાની જોગવાઈ છે. આ દેશમાં સરેરાશ વાર્ષિક આવક રૂપિયા45 લાખથી 60 લાખની આસપાસ રહે છે.
ડેનમાર્ક
યુરોપના આ દેશની વસ્તી અંદાજે 59 લાખ છે. અહીં ‘Politiken’ (પોલિટિકન), ‘Jyllands-Posten’ (યુલેન્ડ્સ-પોસ્તન) અને ‘DR’ (દાન્માર્કસ રેડિયો) જેવા અખબારો દાયકાઓથી લોકશાહીના રક્ષક બન્યા છે. ડેનમાર્કની વિશેષતા એ છે કે પત્રકારને કોઈ કોર્ટ પણ એનો ‘સોર્સ’ જાહેર કરવા દબાણ કરી શકતી નથી. અહીં એક સમયે સરકારના મંત્રીના ભ્રષ્ટાચારને પત્રકારોએ ઉજાગર કર્યો હતો, જે બાદ સરકારે મીડિયાની સ્વાયત્તતા વધારતા નવા કાયદાઓ પસાર કર્યા હતા. અહીં પ્રેસ કાઉન્સિલમાં સરકારના એક પણ પ્રતિનિધિ હોતો નથી. અહીં પણ પત્રકારોની વાર્ષિક આવક અંદાજે રૂપિયા 50થી 65 લાખની હોય છે.
સ્વીડન
અંદાજે એક કરોડની વસ્તી ધરાવતો સ્વીડન એવો દેશ છે જેણે દુનિયાને પ્રેસ ફ્રીડમ શીખવી છે. 1766માં સ્વીડને દુનિયાનો પહેલો ‘પ્રેસ ફ્રીડમ એક્ટ’ બનાવ્યો હતો. અહીં ‘Dagens Nyheter’ (દાગેન્સ ન્યુહેતેર) અને ‘SVT’ (સ્વેરિગ્સ તેલેવિઝન) ટોચના માધ્યમો છે. સ્વીડનની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે ત્યાં કોઈ પણ સરકારી અધિકારી પત્રકારને એના રિપોર્ટિંગ માટે ફોન કરીને ધમકાવી શકતા નથી. જો આવું થાય તો એને ગુનો માનવામાં આવે છે. સ્વીડિશ મીડિયાએ તાજેતરમાં ક્લાઈમેટ ચેન્જ પર જે રીતે વૈશ્વિક જાગૃતિ ફેલાવી છે એની યુએન દ્વારા પણ પ્રશંસા થઈ છે. જ્યારે અન્ય ચાર જેશનીની સરખામણીએ અહીં પગાર થોડો ઓછો છે, છતાં સરેરાશ વાર્ષિક આવક રૂપિયા 20 લાખથી 25 લાખની આસપાસ હોય છે.
ભારતીય પત્રકારત્વની સ્થિતિ: પડકારો અને વાસ્તવિકતા
ભારતમાં પત્રકારત્વની સ્થિતિ અત્યંત જટિલ અને પડકારજનક છે. ‘વર્લ્ડ પ્રેસ ફ્રીડમ ઇન્ડેક્સ 2026’ માં ભારતનું 157મું સ્થાન એ ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે ભારતની સરખામણીએ એના પાડોશી દેશો નેપાળ અને શ્રીલંકા પણ આ યાદીમાં આગળ છે. ભારતમાં પત્રકારોએ મુખ્યત્વે ત્રણ મોરચે લડવું પડે છે. સુરક્ષા, આર્થિક દબાણ અને કાયદાકીય ગૂંચવણો. ખાસ કરીને પ્રાદેશિક સ્તરે અને નાના શહેરોમાં કામ કરતા પત્રકારો માટે જીવનું જોખમ વધુ હોય છે. રિપોર્ટ મુજબ, પત્રકારો સામે વધતી જતી માનહાનિની નોટિસો, સોશિયલ મીડિયા પર થતું અંધાધૂંધ ટ્રોલિંગ અને ‘સેલ્ફ-સેન્સરશિપ’ (સત્તા પક્ષ સામે લખતા પહેલા રાખવો પડતો ડર)ને કારણે પ્રેસની આઝાદી જોખમમાં મૂકાઈ છે.
આર્થિક રીતે જોઈએ તો ભારતમાં પત્રકારોના પગારમાં ખૂબ મોટી અસમાનતા જોવા મળે છે. દિલ્હી કે મુંબઈ જેવા મેટ્રો સિટીના મોટા મીડિયા હાઉસીસમાં કામ કરતા સિનિયર પત્રકારો લાખોમાં કમાય છે, પરંતુ ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર કામ કરતા સ્ટ્રિન્ગર્સ અને લોકલ રિપોર્ટર્સની આવક ઘણી ઓછી હોય છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં પત્રકારોએ જાહેરાતો મેળવવાના દબાણ હેઠળ કામ કરવું પડે છે, જે પત્રકારત્વની નૈતિકતા પર અસર કરે છે. મીડિયા સંસ્થાઓ પર વધતું જતું કોર્પોરેટ પ્રભુત્વ અને રાજકીય હિતોના કારણે ‘ઈન્ફોર્મેશન એઝ અ પબ્લિક ગુડ’ (લોકોના હિતની માહિતી) આપવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ક્યાંક ખોવાઈ રહ્યો છે.
પશ્ચિમ બંગાળની ફલતા વિધાનસભા બેઠક પર 29 એપ્રિલના રોજ થયેલા મતદાનમાં વ્યાપક ગેરરીતિઓ અને EVM સાથે છેડછાડની ફરિયાદો બાદ ચૂંટણી પંચે કડક કાર્યવાહી કરી છે. પંચે આ બેઠક પરનું મતદાન રદ કરી હવે 21 મે 2026 ના રોજ તમામ 285 બૂથ પર ફરીથી વોટિંગ કરાવવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ બેઠકની મતગણતરી હવે 24 મેના રોજ થશે, જ્યારે રાજ્યની બાકીની 293 બેઠકોનું પરિણામ પૂર્વ નિર્ધારિત 4 મેના રોજ જાહેર કરવામાં આવશે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરના આદેશ બાદ હિંસા અને ધમકી આપવાના આરોપમાં અનેક લોકોની ધરપકડ પણ કરવામાં આવી છે.
ચૂંટણી પંચ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, 29 એપ્રિલ 2026 ના રોજ ફલતા વિધાનસભા મતવિસ્તારમાં મતદાન દરમિયાન મોટા પાયે ગેરરીતિઓ આચરવામાં આવી હતી. અનેક સ્થળોએ ઈલેક્ટ્રોનિક વોટિંગ મશીન (EVM) પર ટેપ ચોંટાડી દેવામાં આવી હોવાની અને મતદારોને ડરાવી-ધમકાવીને પ્રક્રિયામાં અવરોધ ઊભો કરવામાં આવ્યો હોવાની પુષ્ટિ થઈ છે. આ ગંભીર ચૂંટણી અપરાધોને જોતા પંચે સહાયક મતદાન કેન્દ્રો સહિત તમામ 285 પોલિંગ સ્ટેશનો પર નવા સિરેથી મતદાન કરાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. હવે આ બેઠક પર 21 મે 2026 ના રોજ સવારે 7 વાગ્યાથી સાંજે 6 વાગ્યા સુધી ફરીથી વોટ નાખવામાં આવશે.
આ નિર્ણયની સૌથી મોટી અસર મતગણતરી પર પડશે. પશ્ચિમ બંગાળની કુલ 294 બેઠકો માટે 4 મેના રોજ મતગણતરી હાથ ધરવામાં આવનાર છે, પરંતુ ફલતા બેઠક પર ગેરરીતિઓને કારણે હવે તે દિવસે આ બેઠકની ગણતરી થશે નહીં. 4 મેના રોજ માત્ર 293 બેઠકોના જ પરિણામો જાહેર થશે. ફલતા બેઠક પર 21 મેના રોજ ફેરમતદાન થયા બાદ, 24 મે 2026 ના રોજ મતોની ગણતરી કરવામાં આવશે અને તે જ દિવસે વિજેતા ઉમેદવારની જાહેરાત થશે. આ પૂર્વે પંચે ડાયમંડ હાર્બર અને મગરાહાટ પશ્ચિમના 15 બૂથ પર પણ ફરી મતદાન કરાવવાની જાહેરાત કરી હતી.
ફલતા વિધાનસભા બેઠક ચૂંટણીના પ્રારંભથી જ વિવાદોના કેન્દ્રમાં રહી છે. ખાસ કરીને પોલીસ ઓબ્ઝર્વર અજયપાલ શર્મા અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસના ઉમેદવાર જહાંગીર ખાન વચ્ચે ચાલી રહેલા ‘કોલ્ડ વોર’ને કારણે વહીવટી તંત્રમાં ભારે તણાવ જોવા મળ્યો હતો. મતદાનના દિવસે થયેલી છેડછાડ બાદ સ્પેશિયલ ઓબ્ઝર્વર સુબ્રત ગુપ્તાએ સમગ્ર વિસ્તારની મુલાકાત લઈ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને પોતાનો અહેવાલ સોંપ્યો હતો. આ રિપોર્ટના આધારે જ પંચે આકરો નિર્ણય લીધો છે. ફલતાના હાશિમનગરમાં ભાજપ કાર્યકરો પર થયેલા હુમલા અને મત આપતા રોકવાના આરોપોએ મામલો વધુ ગરમાવ્યો હતો.
ચૂંટણી બાદ પણ ફલતામાં હિંસા અને વિરોધ પ્રદર્શનનો દૌર ચાલુ રહ્યો છે. ભાજપ સમર્થકો અને સ્થાનીક લોકોએ બે દિવસ સુધી નેશનલ હાઈવે જામ કરી ફરીથી ચૂંટણી કરાવવાની માંગ કરી હતી. તૃણમૂલ કોંગ્રેસના ઉમેદવાર જહાંગીર ખાનના નજીકના ગણાતા ઇસરાફુલ અને સુજાદ્દીન શેખ વિરુદ્ધ મતદારોને ધમકાવવા બદલ FIR દાખલ કરવામાં આવી છે અને પંચના આદેશ બાદ અત્યાર સુધીમાં 3 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે 21 મેના રોજ થનારા મતદાન દરમિયાન સુરક્ષા વ્યવસ્થા અત્યંત કડક રાખવામાં આવશે જેથી ગત વખત જેવી ઘટનાઓનું પુનરાવર્તન ન થાય.
ગીતાના અધ્યાય ૬માં યોગને મનની એકાગ્રતા અને આત્મનિયંત્રણનો માર્ગ ગણાવવામાં આવ્યો છે, જે આજના કોર્પોરેટ સંચાલનમાં અત્યંત પ્રાસંગિક છે.
અથવા ‘મીડિયા’. દર વર્ષે 3 મેના રોજ વિશ્વભરમાં ‘વર્લ્ડ પ્રેસ ફ્રીડમ ડે’ ઉજવવામાં આવે છે.
