બાળકોનો ઉછેર ફક્ત તેમના શિક્ષણ અને સુવિધાઓ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેમનામાં માનવ મૂલ્યો અને શ્રદ્ધા વિકસે એ પણ જરૂરી છે. સંતુલિત અને સુખી જીવન માટે ત્રણ પ્રકારની શ્રદ્ધાઓ જરૂરી છે – પોતાનામાં શ્રદ્ધા, બધા લોકો સારા છે એ શ્રદ્ધા અને ઈશ્વરમાં શ્રદ્ધા. જ્યારે માતાપિતા આ પાસાઓ પર ધ્યાન આપે છે, ત્યારે બાળકો આત્મનિર્ભર અને સકારાત્મક બને છે.
બાળકોને નૈતિક અને આધ્યાત્મિક રીતે મજબૂત બનાવવા માટે, તે આવશ્યક છે કે તેઓ તેમના પરિવાર અને સમાજ પ્રત્યે સંવેદનશીલ બને. જેમ માતા-પિતા તેમના વડીલ માતા-પિતાનો આદર કરે છે અને તેમની સેવા કરે છે, તેમ બાળકોને તેમના દાદા-દાદીની સંભાળ રાખવાનું પણ શીખવવું જોઈએ. જ્યારે તેઓ નાનપણથી જ પરિવાર પ્રત્યે સંવેદનશીલ બને છે, ત્યારે પછીથી તેઓ સમાજ પ્રત્યે વધુ જવાબદાર બનશે.
કિશોરાવસ્થા એ બાળકોમાં માનસિક અને શારીરિક પરિવર્તનનો સમય છે. આ સમય દરમિયાન તેઓ ભાવનાત્મક અસંતુલન અનુભવે છે અને માતાપિતા કરતાં તેમના મિત્રો પ્રત્યે વધુ આકર્ષાય છે. આવી સ્થિતિમાં, માતાપિતા માટે તેમના બાળકો અને તેમના મિત્રોને વિશે જાણવું અને તેમની પ્રવૃત્તિઓ તરફ ધ્યાન આપવું જરૂરી બની જાય છે.
આનો અર્થ એ નથી કે તેમના પર હંમેશા નજર રાખવી, પરંતુ તેમના વિચારો અને આદતોને સમજવી જરૂરી છે. જો કોઈ બાળક નશીલા પદાર્થોનું સેવન કરવાનું શરૂ કરે અથવા ખરાબ સંગતમાં પડે, તો માતાપિતાએ સતર્ક રહેવું જોઈએ અને યોગ્ય માર્ગદર્શન આપવું જોઈએ.
ઘણી વખત બાળકોના વર્તનને કારણે માતા-પિતા ધીરજ ગુમાવે છે. પરંતુ એ સમજવું જરૂરી છે કે જીવનની અપૂર્ણતાને સ્વીકારીને જ ઉકેલ આવે છે. ક્યારેક ગુસ્સો આવવો સ્વાભાવિક છે, પરંતુ મનને કાબુ બહાર જવા દેવું યોગ્ય નથી. કેટલાક માતા-પિતા માને છે કે બાળકોને ક્યારેય ઠપકો ન આપવો જોઈએ, પરંતુ આ અભિગમ યોગ્ય નથી. જ્યારે બાળકો મોટા થાય છે અને ટીકા કે નિષ્ફળતાનો સામનો કરે છે, તે સમયે તેઓ એ સહન કરી શકતા નથી. તેથી, સમયાંતરે શિસ્તબદ્ધ ઠપકો પણ જરૂરી છે.
બાળકોના ઉછેરમાં સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે. શિસ્ત અને પ્રેમ વચ્ચે સંતુલન હોવું જોઈએ. વધુ પડતી કડકતા બાળકને અસંવેદનશીલ બનાવી શકે છે, જ્યારે વધુ પડતી કોમળતા તેમને નબળા બનાવી શકે છે. તેથી સંતુલિત પ્રેમ અને અનુશાસનથી, બાળકો આત્મનિર્ભર અને મજબૂત બને છે.
(ગુરુદેવ શ્રી શ્રી રવિશંકર)
(આધ્યાત્મિક ગુરૂ શ્રી શ્રી રવિશંકરજી વૈશ્વિક સ્તરે માનવીય મૂલ્યોનાં ઉત્થાન માટે કાર્યરત છે અને આર્ટ ઓફ લિવિંગ સંસ્થાના પ્રણેતા છે.)
