મહાભારતના ઉદ્યોગપર્વમાં વર્ણવાયેલો એક પ્રસંગ આજના મેનેજમેન્ટશાસ્ત્ર માટે જીવંત માર્ગદર્શિકા સમાન છે. જ્યારે 
કૃષ્ણ પાંડવો તરફથી શાંતિદૂત બની હસ્તિનાપુર જવા તૈયાર થાય છે, ત્યારે તેઓ પોતાની બુદ્ધિ અને પ્રભાવ હોવા છતાં એકલાં નિર્ણય લેતા નથી. તેઓ યુધિષ્ઠિરની ધીરજ, ભીમના તામસી સ્વભાવ, અર્જુનના સંકલ્પ અને નકુલ-સહદેવની સૂક્ષ્મ દૃષ્ટિથી પ્રેરિત વિચારોને ધ્યાનથી સાંભળે છે. આ માત્ર રાજનીતિ નહોતી, પરંતુ ટીમના મનોબળ, ભાવનાત્મક સ્થિતિ અને સામૂહિક ઈચ્છાશક્તિને સમજવાની પ્રક્રિયા હતી.
આજના કોર્પોરેટ વિશ્વમાં ઘણી સંસ્થાઓ ‘વિઝનરી લીડર’ના ખ્યાલને એટલો મહિમા આપે છે કે ટીમનો અવાજ ધીમે ધીમે મૂંગો બની જાય છે. પરંતુ ઇતિહાસ સાબિત કરે છે કે એકલવાયું નેતૃત્વ ટૂંકા ગાળે ચમકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે થાકી જાય છે. Inclusive leadershipનો અર્થ માત્ર મતો એકત્ર કરવો નથી, પરંતુ ‘સાયકોલોજિકલ સેફ્ટી’નું નિર્માણ કરવું છે—જ્યાં જુનિયર કર્મચારી પણ નિર્ભયતાથી અસહમત થઈ શકે.
ગૂગલ જેવી વૈશ્વિક કંપનીઓએ પણ સાબિત કર્યું છે કે શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરનારી ટીમોમાં વિશ્વાસ અને ખુલ્લો સંવાદ સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિબળ છે. જ્યારે પ્રોડક્ટ ડેવલપમેન્ટમાં ફાઈનાન્સ, ટેક્નિકલ અને કસ્ટમર-ફેસિંગ ટીમોને શરૂઆતથી જ જોડવામાં આવે છે, ત્યારે જોખમ વહેંચાય છે અને માલિકીભાવ વધે છે.
માનવ વર્તનમાં પણ આ સત્ય છે. પરિવાર કે સમાજમાં જ્યાં માત્ર એક જ અવાજ હુકમ કરે છે, ત્યાં સંબંધો ઔપચારિક બની જાય છે; જ્યારે ચર્ચા અને સંવાદ થાય છે, ત્યાં સંબંધો જીવંત રહે છે. નવી દિશા એ છે કે ટીમનો વિચાર માત્ર લોકશાહી મૂલ્ય નથી, પરંતુ જોખમ વ્યવસ્થાપન, નવીનતા અને સંસ્થાગત ટકાઉપણું માટેની અસરકારક વ્યૂહરચના છે.
આજના યુગમાં—જ્યાં અનિશ્ચિતતા, જટિલતા અને ઝડપ એકસાથે વધી રહી છે—સામૂહિક બુદ્ધિ (collective intelligence) જ સંસ્થાને સ્થિર રાખે છે. સાચો સંચાલક એ છે, જે ‘હું નક્કી કરું’થી ‘અમે વિચારીને નક્કી કરીએ’ સુધીની યાત્રા કરે; કારણ કે એક વ્યક્તિ દિશા બતાવી શકે, પરંતુ ટીમ જ ગંતવ્ય સુધી પહોંચાડી શકે છે.
(નિધિ દિવાસળીવાળા નવી પેઢીની તેજસ્વી લેખિકા છે. સુરતસ્થિત વીર નર્મદ યુનિવર્સિટીના સ્નાતક નિધિના બે પુસ્તકો કાવ્યસંગ્રહ ‘ઝરણી‘ અને ચિંતનકણિકાના સંગ્રહ ‘નિજાનંદ‘ ઉપરાંત ‘થોડામાં ઘણું’ મોટીવેશનલ સુવિચારોને પણ વાચકોએ વખાણ્યા છે. માનવ સંબંધો, સ્વભાવ અને સમાજ વ્યવસ્થા ઉપર આધારિત એક લેખમાળા એમના સોશિયલ મીડિયા ઉપર નિયમિત પ્રસિદ્ધ થાય છે. આ કોલમમાં એ મહાભારત અને ગીતા ઉપર આધારિત વહીવટ તેમજ મોટીવેશનને લગતી વાતો સરળ ભાષામાં સમજાવે છે.)
