મહાભારતમાં કર્ણનું જીવન વિરોધાભાસોથી ભરેલું છે. અદભુત પ્રતિભા હોવા છતાં 
તેને જન્મના રહસ્ય, સામાજિક ભેદભાવ અને સ્વીકારના અભાવનો સામનો કરવો પડ્યો. તેને અનેક વખત અપમાન સહન કરવું પડ્યું, તેની ક્ષમતાઓ પર શંકા કરવામાં આવી અને ઘણી જગ્યાએ તેને યોગ્ય સ્થાન મળ્યું નહીં. તેમ છતાં તેણે પોતાની કુશળતા વિકસાવવાનો પ્રયાસ ક્યારેય છોડ્યો નહીં.
કર્ણના જીવનમાંથી આપણે એક મહત્વપૂર્ણ મેનેજમેન્ટ સિદ્ધાંત શીખી શકીએ છીએ—પ્રતિકૂળતા વચ્ચે પણ કાર્યપ્રત્યેની નિષ્ઠા જાળવવી. જોકે, મહાભારત આપણને એટલો જ મહત્વનો બીજો પાઠ પણ આપે છે કે કાર્યનિષ્ઠા સાથે યોગ્ય મૂલ્યો અને યોગ્ય દિશાની પસંદગી પણ એટલી જ જરૂરી છે. એટલે કર્ણ પાસેથી શીખવાનો વિષય તેની ધીરજ અને સમર્પણ છે, તેના દરેક નિર્ણયનું અનુસરણ કરવાનું નથી.
આજના સમયમાં આ વિચાર અત્યંત પ્રાસંગિક છે. કાર્યસ્થળ પર ઘણા કર્મચારીઓ એવું અનુભવે છે કે તેમની મહેનતને યોગ્ય માન્યતા મળતી નથી, પ્રમોશનમાં અન્યાય થાય છે અથવા તેમની પ્રતિભાને પૂરતું સ્થાન મળતું નથી. આવી પરિસ્થિતિમાં કેટલાક લોકો પોતાની કાર્યક્ષમતા ઘટાડી દે છે, નિરાશ થઈ જાય છે અથવા નકારાત્મકતા ફેલાવે છે. પરંતુ સાચો વ્યાવસાયિક તે છે, જે પોતાની ઓળખ બીજાની પ્રશંસાથી નહીં, પરંતુ પોતાની પ્રતિબદ્ધતાથી બનાવે છે.
કોર્પોરેટ જગતમાં આજે Employee Engagement વિશે ઘણી ચર્ચા થાય છે, પરંતુ તેની સાથે Self-Engagement પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. જો વ્યક્તિનું કામ પ્રત્યેનું જોડાણ માત્ર પ્રશંસા પર આધારિત હોય, તો પરિસ્થિતિ બદલાતાં તે નબળું પડી જાય છે. પરંતુ જે વ્યક્તિ પોતાના ધ્યેય, પોતાની કુશળતા અને પોતાના ચારિત્ર્ય સાથે જોડાયેલી હોય, તેની કાર્યનિષ્ઠા લાંબા ગાળે અડગ રહે છે.
નવી દૃષ્ટિએ જોવામાં આવે તો કામ પ્રત્યેની નિષ્ઠા એ કંપની માટેની વફાદારી કરતાં પણ પહેલાં પોતાના વ્યક્તિત્વ માટેની વફાદારી છે. કોઈ વ્યક્તિ ઈમાનદારીથી કામ કરે છે કારણ કે કંપની જોઈ રહી છે એટલા માટે નહીં, પરંતુ કારણ કે તે પોતાનું ચારિત્ર્ય જોઈ રહ્યો છે. આ વિચાર આધુનિક નેતૃત્વ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
સાથે જ સંસ્થાઓ માટે પણ આ પ્રસંગ એક સંદેશ આપે છે—પ્રતિભાની અવગણના લાંબા ગાળે સંસ્થાનું નુકસાન કરી શકે છે. સારો મેનેજર માત્ર પરિણામો જોતો નથી; તે યોગ્ય લોકોને ઓળખે છે, તેમને પ્રોત્સાહન આપે છે અને ન્યાયપૂર્ણ તક આપે છે. જ્યાં પ્રતિભાને સન્માન મળે છે ત્યાં વિશ્વાસ જન્મે છે, અને જ્યાં વિશ્વાસ જન્મે છે ત્યાં નવીનતા વિકસે છે.
અંતે, કર્ણનું જીવન આપણને બે સંતુલિત પાઠ આપે છે. પ્રથમ, પરિસ્થિતિ અનુકૂળ ન હોય તો પણ પોતાના કાર્યમાં શ્રેષ્ઠતા જાળવો. બીજું, કાર્યનિષ્ઠા સાથે નૈતિક દિશા ક્યારેય ગુમાવશો નહીં. કારણ કે મહેનત સફળતા અપાવી શકે છે, પરંતુ મહેનત સાથે જોડાયેલા મૂલ્યો જ વ્યક્તિને મહાન બનાવે છે.
સાચો કર્મયોગી તે નથી જેને હંમેશા યોગ્ય પરિસ્થિતિ મળે; સાચો કર્મયોગી તે છે, જે અયોગ્ય પરિસ્થિતિમાં પણ પોતાની કાર્યનિષ્ઠા, આત્મસન્માન અને નૈતિક દિશા જાળવી રાખીને આગળ વધે છે.
(નિધિ દિવાસળીવાળા નવી પેઢીની તેજસ્વી લેખિકા છે. સુરતસ્થિત વીર નર્મદ યુનિવર્સિટીના સ્નાતક નિધિના બે પુસ્તકો કાવ્યસંગ્રહ ‘ઝરણી‘ અને ચિંતનકણિકાના સંગ્રહ ‘નિજાનંદ‘ ઉપરાંત ‘થોડામાં ઘણું’ મોટીવેશનલ સુવિચારોને પણ વાચકોએ વખાણ્યા છે. માનવ સંબંધો, સ્વભાવ અને સમાજ વ્યવસ્થા ઉપર આધારિત એક લેખમાળા એમના સોશિયલ મીડિયા ઉપર નિયમિત પ્રસિદ્ધ થાય છે. આ કોલમમાં એ મહાભારત અને ગીતા ઉપર આધારિત વહીવટ તેમજ મોટીવેશનને લગતી વાતો સરળ ભાષામાં સમજાવે છે.)
