અંતઃપ્રેરણા અને આત્મદર્શન — આ બે શબ્દો આજના સમયમાં માત્ર આધ્યાત્મિક જીવન માટે જ નહીં, પરંતુ અસરકારક નેતૃત્વ માટે પણ અત્યંત જરૂરી બની ગયા છે.
यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया ।
यत्र चैवात्मनात्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥२०॥
सुखमात्यन्तिकं यत्तद् बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥२१॥
यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः ।
यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ॥२२॥
तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् ।
स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥२३॥
ભગવદ્ ગીતાના અધ્યાય 6ના શ્લોક 20થી 23માં શ્રીકૃષ્ણ યોગીની એવી અવસ્થાનું વર્ણન કરે છે, જ્યાં મન સ્થિર બને છે, આત્મા સાથેનો સંબંધ ગાઢ બને છે અને વ્યક્તિ બહારની અસ્થિર પરિસ્થિતિઓથી પ્રભાવિત થયા વિના આંતરિક પ્રકાશથી જીવવા લાગે છે.
આજના કોર્પોરેટ યુગમાં આ વિચાર અત્યંત પ્રાસંગિક છે, કારણ કે આજે લોકો પાસે માહિતી (Information) ખૂબ છે, પરંતુ આત્મદર્શન ઓછું છે; લોકો પાસે ટેક્નોલોજી (Technology) છે, પરંતુ અંતઃપ્રેરણા ધીમે-ધીમે ખોવાઈ રહી છે.
આજના ઘણા લીડર્સ (Leaders) નિર્ણયો તો ઝડપથી લે છે, પરંતુ પોતાની અંદરના અવાજને સાંભળ્યા વિના. પરિણામે સંસ્થાઓમાં દિશા કરતાં દબાણ વધારે જોવા મળે છે. સાચું નેતૃત્વ માત્ર ટાર્ગેટ (Target) પૂર્ણ કરાવવામાં નથી, પરંતુ ટીમને એક અર્થપૂર્ણ દિશા આપવામાં છે — અને આ દિશા બહારના અવાજથી નહીં, અંદરની સ્થિરતાથી જન્મે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, એક સીઈઓ (CEO) જ્યારે સંકટની ઘડીએ ગભરાટમાં નિર્ણય લેવાની જગ્યાએ શાંતિથી પરિસ્થિતિનું અવલોકન કરે છે અને પોતાની અંતઃપ્રેરણાને અનુસરે છે, ત્યારે તે માત્ર કંપનીને બચાવતો નથી, પરંતુ પોતાની ટીમમાં વિશ્વાસ પણ જગાવે છે.
આજના માનવ વર્તનમાં પણ આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે લોકો સતત સોશિયલ મીડિયા (Social Media), સરખામણી અને બાહ્ય માન્યતાના દબાણ હેઠળ જીવતા થયા છે. લોકો પોતાની અંદરની શાંતિ ગુમાવી રહ્યા છે અને તેથી નિર્ણયો પણ ઘણીવાર બીજાની અપેક્ષાઓના આધારે લેવાય છે.
અહીં આત્મદર્શન એક આંતરિક અરીસા તરીકે કાર્ય કરે છે, જે વ્યક્તિને પૂછે છે — “હું ખરેખર શું ઈચ્છું છું?” નવી દૃષ્ટિએ જોઈએ તો અંતઃપ્રેરણા હવે માત્ર આધ્યાત્મિક શબ્દ નથી, પરંતુ ઇન્ટ્યુટિવ લીડરશિપ (Intuitive Leadership)નું કેન્દ્ર છે. વિશ્વની ઘણી મોટી કંપનીઓ હવે માઇન્ડફુલનેસ (Mindfulness), સાયલન્સ રિટ્રીટ (Silence Retreat) અને સેલ્ફ-રિફ્લેક્શન સેશન્સ (Self-Reflection Sessions) ને લીડરશિપ ટ્રેનિંગ (Leadership Training)નો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બનાવી રહી છે. કારણ કે તેઓ સમજી ગયા છે કે જે લીડર પોતાની અંદર સ્પષ્ટ હોય છે, તે જ બહાર સ્પષ્ટ દિશા આપી શકે છે.
અંતમાં, ગીતાનો સંદેશ એ છે કે જે વ્યક્તિ પોતાની અંદર સ્થિર બને છે, તે બહારના અંધકારમાં પણ પ્રકાશ ફેલાવી શકે છે.
સાચો લીડર એ જ છે, જે પોતાના શબ્દોથી નહીં, પરંતુ પોતાની આંતરિક શાંતિ, આત્મદર્શન અને અંતઃપ્રેરણાથી લોકોને માર્ગ બતાવે છે.
(નિધિ દિવાસળીવાળા નવી પેઢીની તેજસ્વી લેખિકા છે. સુરતસ્થિત વીર નર્મદ યુનિવર્સિટીના સ્નાતક નિધિના બે પુસ્તકો કાવ્યસંગ્રહ ‘ઝરણી‘ અને ચિંતનકણિકાના સંગ્રહ ‘નિજાનંદ‘ ઉપરાંત ‘થોડામાં ઘણું’ મોટીવેશનલ સુવિચારોને પણ વાચકોએ વખાણ્યા છે. માનવ સંબંધો, સ્વભાવ અને સમાજ વ્યવસ્થા ઉપર આધારિત એક લેખમાળા એમના સોશિયલ મીડિયા ઉપર નિયમિત પ્રસિદ્ધ થાય છે. આ કોલમમાં એ મહાભારત અને ગીતા ઉપર આધારિત વહીવટ તેમજ મોટીવેશનને લગતી વાતો સરળ ભાષામાં સમજાવે છે.)
