ભગવદ્ ગીતાના અધ્યાય 18માં શ્રીકૃષ્ણ ત્યાગની જે વ્યાખ્યા આપે છે, તે આપણા પરંપરાગત વિચારથી ઘણી અલગ છે. 
ગીતા આપણને કર્મ છોડવાનું શીખવતું નથી; તે કર્મ પાછળ છુપાયેલા અહંકાર, લાલચ, અતિઆસક્તિ અને ફળની બેચેની છોડવાનું શીખવે છે. સાચો ત્યાગ એટલે જવાબદારીઓમાંથી ભાગી જવું નહીં, પરંતુ જવાબદારી નિભાવતી વખતે મનને સ્વાર્થથી મુક્ત રાખવું. આ વિચાર માત્ર આધ્યાત્મિક જીવન માટે જ નહીં, પરંતુ આધુનિક કોર્પોરેટ મેનેજમેન્ટ માટે પણ એક ક્રાંતિકારી માર્ગદર્શન છે.
આજના સમયમાં લોકો ઘણીવાર માને છે કે સફળતા એટલે વધુ નફો, વધુ સત્તા અને વધુ સંપત્તિ. પરંતુ ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે માત્ર નફાના આધારે ઊભી થયેલી ઘણી સંસ્થાઓ સમયની કસોટી પર ટકી શકી નથી. જ્યારે મૂલ્યોના આધારે ઊભી થયેલી સંસ્થાઓ દાયકાઓ પછી પણ લોકોના વિશ્વાસનું કેન્દ્ર બની રહે છે. કારણ કે બજાર ગ્રાહકોને ઉત્પાદન વેચી શકે છે, પરંતુ વિશ્વાસ ખરીદી શકતું નથી. વિશ્વાસ માત્ર ચારિત્ર્યથી કમાવાય છે.
આજના કોર્પોરેટ વિશ્વમાં ‘Ethical Leadership’, ‘Conscious Capitalism’ અને ‘Stakeholder Management’ જેવા વિચારો ઝડપથી પ્રસ્થાપિત થઈ રહ્યા છે. તેનો મૂળ સંદેશ એ જ છે કે વ્યવસાય માત્ર શેરહોલ્ડર માટે નહીં, પરંતુ સમાજ, ગ્રાહક, કર્મચારી અને પર્યાવરણ માટે પણ જવાબદાર છે. ઘણી સફળ કંપનીઓએ ટૂંકા ગાળાના નફાની કેટલીક તક ગુમાવી છે, પરંતુ લાંબા ગાળાની વિશ્વસનીયતા મેળવી છે. આ જ ગીતાના ત્યાગનું આધુનિક સ્વરૂપ છે. નવી દ્રષ્ટિએ જોવામાં આવે તો સૌથી મોટો ત્યાગ પૈસાનો નથી, પરંતુ અહંકારનો છે. કોઈ મેનેજર માટે પોતાની ભૂલ સ્વીકારવી, કર્મચારીનો સારો વિચાર સ્વીકારી લેવો, સફળતાનો શ્રેય આખી ટીમને આપવો અને નિષ્ફળતાની જવાબદારી પોતે લેવી – આ બધું પણ ત્યાગ જ છે.
આજના માનવ વર્તનમાં આપણે ઘણીવાર સફળતા માટે બધું મેળવવાની વાત કરીએ છીએ, પરંતુ ભાગ્યે જ વિચારીએ છીએ કે મહાન બનવા માટે શું છોડવું જરૂરી છે. કદાચ દરેક સફળ વ્યક્તિ પાસે કંઈક મેળવવાની યાદી હોય છે, પરંતુ દરેક મહાન વ્યક્તિ પાસે કંઈક છોડવાની પણ યાદી હોય છે. ગુસ્સો છોડવો, અહંકાર છોડવો, અસહિષ્ણુતા છોડવી, ખોટી સ્પર્ધા છોડવી અને બીજાની સફળતાથી ઈર્ષ્યા છોડવી – આ બધું વ્યક્તિને અંદરથી સમૃદ્ધ બનાવે છે. વ્યવસાય અને ધર્મ વચ્ચેનો સૌથી મજબૂત પુલ પણ અહીં જ બંધાય છે. જ્યાં નફા પહેલાં નૈતિકતા આવે છે, જ્યાં સ્પર્ધા પહેલાં જવાબદારી આવે છે અને જ્યાં સફળતા પહેલાં મૂલ્યો આવે છે, ત્યાં સંસ્થા માત્ર વેપાર કરતી નથી; તે સમાજનો વિશ્વાસ જીતે છે.
ગીતાનો આ સંદેશ આજે પહેલાં કરતાં વધુ પ્રાસંગિક છે, કારણ કે કૃત્રિમ બુદ્ધિ, ઓટોમેશન અને વૈશ્વિક સ્પર્ધાના યુગમાં ટેક્નોલોજી બધાને મળી શકે છે, પરંતુ ચારિત્ર્ય કોઈ સોફ્ટવેરથી વિકસાવી શકાતું નથી. સાચો ત્યાગ એ નથી કે આપણે દુનિયાથી દૂર જઈએ; સાચો ત્યાગ એ છે કે દુનિયાની વચ્ચે રહીને પણ પોતાના નિર્ણયોને લાલચ નહીં, પરંતુ મૂલ્યો દ્વારા સંચાલિત કરીએ. કારણ કે લાંબા ગાળે બજારમાં સૌથી મોટી બ્રાન્ડ તે નથી જે સૌથી વધુ કમાય છે, પરંતુ તે છે જેના પર લોકો સૌથી વધુ વિશ્વાસ કરે છે.
(નિધિ દિવાસળીવાળા નવી પેઢીની તેજસ્વી લેખિકા છે. સુરતસ્થિત વીર નર્મદ યુનિવર્સિટીના સ્નાતક નિધિના બે પુસ્તકો કાવ્યસંગ્રહ ‘ઝરણી‘ અને ચિંતનકણિકાના સંગ્રહ ‘નિજાનંદ‘ ઉપરાંત ‘થોડામાં ઘણું’ મોટીવેશનલ સુવિચારોને પણ વાચકોએ વખાણ્યા છે. માનવ સંબંધો, સ્વભાવ અને સમાજ વ્યવસ્થા ઉપર આધારિત એક લેખમાળા એમના સોશિયલ મીડિયા ઉપર નિયમિત પ્રસિદ્ધ થાય છે. આ કોલમમાં એ મહાભારત અને ગીતા ઉપર આધારિત વહીવટ તેમજ મોટીવેશનને લગતી વાતો સરળ ભાષામાં સમજાવે છે.)
